Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 24

Devanagari script

पृथ्वयास्तद्वचनं श्रुत्वा बृहस्पतिरुवाच ताम् । मा भौषीश्चारुसर्वांगि निष्पापासि न चान्यथा

Transliteration

pṛthvayāstadvacanaṃ śrutvā bṛhaspatiruvāca tām | mā bhauṣīścārusarvāṃgi niṣpāpāsi na cānyathā

Translation

زمین کی بات سن کر برہسپتی نے اس سے کہا: “خوف نہ کر، اے خوش اندام! تو بے گناہ ہے—اس کے سوا کچھ نہیں۔”

Word by Word

• पृथ्व्याः: of the Earth (goddess)
• पृथ्व्याः: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पृथ्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive), एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्

• वचनम्: speech, statement
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ताम्: to her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्

• मा: do not
• मा: Pratishedha (Prohibition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक निपात (prohibitive particle)

• भौषीः: be (in fear) / become
• भौषीः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (aorist) विधिलिङ्-प्रायः निषेधसह (prohibitive aorist usage); मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• चारु-सर्वाङ्गि: O fair-limbed one
• चारु-सर्वाङ्गि: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: चारु + सर्वाङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन (vocative/8th), एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (चारवः सर्वे अङ्गानि यस्याः)

• निष्पापा: sinless
• निष्पापा: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: निः + पाप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present), मध्यमपुरुष, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Bṛhaspati

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati, radiant preceptor of the gods, gently consoles Bhū-devī, raising a hand in abhaya-mudrā while devas witness.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Pṛthvī/Dharitrī (Earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dhārmic solutions include reassurance and safeguards: purity can be preserved even while participating in cosmic remedies.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the assurance prepares for the stated means by which Earth will remain purified.