Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

पतितः पुनरुत्थाय शनैरुन्मील्य लोचने । पुरतः स्थितमालोक्य विष्णुं सर्वगुहाशयम्

Transliteration

patitaḥ punarutthāya śanairunmīlya locane | purataḥ sthitamālokya viṣṇuṃ sarvaguhāśayam

Translation

گرنے کے بعد وہ پھر اٹھا اور آہستہ آہستہ آنکھیں کھولیں۔ سامنے کھڑے وِشنو کو دیکھ کر—جو ہر جاندار کے باطن کی گہری غار میں بستا ہے—اس نے اسے صاف پہچان لیا۔

Word by Word

• पतितः: having fallen
• पतितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: उत् + स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• शनैः: slowly
• शनैः: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: शनैः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• उन्मील्य: opening
• उन्मील्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + मील् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• लोचने: (his) two eyes
• लोचने: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), द्विवचन

• पुरतः: in front
• पुरतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• स्थितम्: standing
• स्थितम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विष्णुम् इति विशेषणम्

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + लोक् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• विष्णुम्: Viṣṇu
• विष्णुम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• सर्व-गुहा-आशयम्: dwelling in all caves/hidden places
• सर्व-गुहा-आशयम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + गुहा (प्रातिपदिक) + आशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सर्वासु गुहासु आशयः यस्य)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Interlocutor/sages in Kedāra-khaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: The asura rises from the ground, eyes slowly opening; before him stands Viṣṇu, radiant and still, suggesting the indweller revealed at the moment of awakening.

Characters & Entities

• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord is not only a battlefield protector but the indwelling presence (sarva-guhāśaya) within all beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter belongs to Kedārakhaṇḍa, associated with Kedāra-kṣetra’s sacred geography, though this verse emphasizes inner theology.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.