Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

सुरसेनान्वितः सद्य आगतो हि त्रिविष्टपम् । तदा सर्वे सुरगणाः सुहृद्भ्यश्च परस्परम् । बभूवुर्मुदिताः सर्वे यक्षगंधर्वकिंनराः

Transliteration

surasenānvitaḥ sadya āgato hi triviṣṭapam | tadā sarve suragaṇāḥ suhṛdbhyaśca parasparam | babhūvurmuditāḥ sarve yakṣagaṃdharvakiṃnarāḥ

Translation

دیوتاؤں کی فوج کے ساتھ وہ فوراً تریوِشٹپ (سورگ) لوٹ آیا۔ تب سب دیوگن ایک دوسرے کے ساتھ عزیز دوستوں کی طرح خوش ہوئے؛ یَکش، گندھرو اور کِنّر سب شادمان ہو گئے۔

Word by Word

• सुरसेना: the army of gods
• सुरसेना: Associate (सहचर)
• Type: Noun
• Root: सुर + सेना (प्रातिपदिके)
• Form: समासः: सुराणां सेना (षष्ठी-तत्पुरुष); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (समासपूर्वपद)

• अन्वितः: accompanied (by)
• अन्वितः: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनु + इ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय) / अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त/विशेषण, पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘accompanied/attended’ (इन्द्रस्य)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Time (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)

• आगतः: arrived
• आगतः: Predicate (विधेय)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle used predicatively), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘has come/arrived’

• हि: indeed
• हि: Emphasis (निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)
• Form: अव्यय (निपात; कारण/निश्चयार्थ)

• त्रिविष्टपम्: to Triviṣṭapa (heaven)
• त्रिविष्टपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिविष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; गन्तव्य-स्थानम्

• तदा: then
• तदा: Time (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक)

• सर्वे: all
• सर्वे: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; विशेषणम्

• सुरगणाः: groups of gods
• सुरगणाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर + गण (प्रातिपदिके)
• Form: समासः: सुराणां गणाः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन

• सुहृद्भ्यः: to (their) friends
• सुहृद्भ्यः: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सुहृद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी/पञ्चमी विभक्ति (Dative/Ablative), बहुवचन; अत्र चतुर्थी (सम्प्रदान) अधिकयुक्ता

• च: and
• च: Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: अव्यय (समुच्चय)

• परस्परम्: mutually; to one another
• परस्परम्: Reciprocal relation (परस्पर)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्पर (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (परस्पर-भावे; reciprocal adverb)

• बभूवुः: became
• बभूवुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परस्मैपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• मुदिताः: delighted
• मुदिताः: Predicate adjective (विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुद् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle as adjective), पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; विशेषणम्

• सर्वे: all
• सर्वे: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; विशेषणम्

• यक्षगंधर्वकिंनराः: Yakṣas, Gandharvas, and Kiṃnaras
• यक्षगंधर्वकिंनराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यक्ष + गन्धर्व + किंनर (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: यक्षाश्च गन्धर्वाश्च किंनराश्च (इतरेतर-द्वन्द्व); पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas/ṛṣis (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Indra returns to Triviṣṭapa with the deva-army; the celestial city glows; devas, yakṣas, gandharvas, and kiṃnaras exchange greetings and rejoice like friends.

Characters & Entities

• Indra (implied)
• Triviṣṭapa (Svarga)
• Devas
• Yakṣas
• Gandharvas
• Kiṃnaras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Restoration of cosmic order (ṛta) brings harmony among celestial beings; dharmic balance is celebrated as communal joy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse mentions Triviṣṭapa (heaven), not an earthly tīrtha; the broader Kedāra section remains the terrestrial sacred frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse.