Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 59

मध्यमां वर्जयित्वा तु अंगुलीक्द्वयेन च । एवं त्रिरेखासंयुक्तो ललाटे यस्य दृश्यते । स शैवः शिववज्ज्ञेयो दर्शनात्पापनाशनः

madhyamāṃ varjayitvā tu aṃgulīkdvayena ca | evaṃ trirekhāsaṃyukto lalāṭe yasya dṛśyate | sa śaivaḥ śivavajjñeyo darśanātpāpanāśanaḥ

درمیانی انگلی کو چھوڑ کر دو انگلیوں سے—جس کے ماتھے پر تین لکیروں والا نشان دکھائی دے، اسے شَیو ماننا چاہیے، گویا شیو ہی؛ اس کے دیدار سے ہی پاپ نَشٹ ہوتے ہیں۔

मध्यमाम्the middle (finger)
मध्यमाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘मध्यमाङ्गुली’ इत्यर्थे (middle finger)
वर्जयित्वाhaving avoided/excluding
वर्जयित्वा:
Kriya (Adverbial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√वर्ज् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक अव्यय (but/indeed)
अङ्गुलीकद्वयेनwith two fingers
अङ्गुलीकद्वयेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअङ्गुली (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; समासः—द्विगु (द्वे अङ्गुल्यौ)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (Manner/रीति)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (thus/in this manner)
त्रिरेखासंयुक्तःjoined with three lines
त्रिरेखासंयुक्तः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + रेखा (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त; √युज् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (त्रिभिः रेखाभिः संयुक्तः)
ललाटेon the forehead
ललाटे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootललाट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
यस्यof whom
यस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
शैवःa Śaiva (devotee of Śiva)
शैवः:
Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशैव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
शिववत्like Śiva
शिववत्:
Sambandha (Comparison/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootशिव (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formवत्-प्रत्ययान्त अव्यय (comparative adverb): ‘like Śiva’
ज्ञेयःshould be known/recognized
ज्ञेयः:
Kriya (Obligation predicate/विधेय)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय—‘ज्ञातव्यः’
दर्शनात्from (its) sight / by seeing
दर्शनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; हेतौ (cause)
पापनाशनःdestroyer of sin
पापनाशनः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाप (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक/कृदन्त; √नश् धातु, ल्युट्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (पापस्य नाशनः)

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the Ṛṣis (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha-kṣetra

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A Śaiva ascetic with bright tripuṇḍra stands near Kedāra; pilgrims fold hands as they behold him, and a visual motif of dark smoke (sins) dissolves upon sight.

Ś
Śiva
Ś
Śaiva

FAQs

External sacred marks (like the tripuṇḍra) signify inner Śiva-bhakti, and honoring such devotees is itself purifying.

Within Kedārakhaṇḍa, the broader context is Kedāra sacred geography, though this verse specifically praises Śaiva-lakṣaṇa rather than naming a single tirtha.

Applying the tripuṇḍra on the forehead using two fingers (excluding the middle finger) is indicated as a Śaiva practice.

Read Skanda Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App