Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

बिंबोष्ठीं सुनसां तन्वीं सुग्रीवां चारुलोचनाम् । सुमध्यां चारुजघनां बृहत्कटितटां तथा

Transliteration

biṃboṣṭhīṃ sunasāṃ tanvīṃ sugrīvāṃ cārulocanām | sumadhyāṃ cārujaghanāṃ bṛhatkaṭitaṭāṃ tathā

Translation

اس کے ہونٹ پکے ہوئے بمبہ پھل جیسے تھے؛ ناک دلکش؛ قامت باریک؛ گردن خوبصورت؛ آنکھیں حسین۔ کمر نازک، کولہے دلربا، اور کمر کے اطراف وسیع و باوقار تھے۔

Word by Word

• बिम्ब: bimba-fruit; disc-like (object)
• बिम्ब: Samāsa-upapada (Compound member)
• Type: Noun
• Root: बिम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (stem used in compound)

• ओष्ठीम्: lipped (having lips)
• ओष्ठीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ओष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine; -ī ending as bahuvrīhi adjective), द्वितीया, एकवचन

• बिम्बोष्ठीम्: having bimba-like lips
• बिम्बोष्ठीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बिम्ब (प्रातिपदिक) + ओष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘whose lips are like bimba’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सु: well; very
• सु: Upapada (Prefix-like)
• Type: Indeclinable
• Root: सु (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपसर्ग/पूर्वपद-प्रयोग as intensifier)

• नसाम्: (having) a nose
• नसाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नसा/नासिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुनसाम्: having a beautiful nose
• सुनसाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + नसा/नासिका (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘having a fine nose’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तन्वीम्: slender
• तन्वीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तन्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुग्रीवाम्: having a beautiful neck
• सुग्रीवाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + ग्रीवा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘having a fine neck’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चारु: beautiful; charming
• चारु: Samāsa-upapada (Compound member)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (stem used in compound)

• लोचनाम्: (having) eyes
• लोचनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: लोचना/लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (as bahuvrīhi adjective), द्वितीया, एकवचन

• चारुलोचनाम्: having beautiful eyes
• चारुलोचनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘having beautiful eyes’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुमध्याम्: slim-waisted
• सुमध्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘having a lovely waist/middle’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/ conjunction)

• चारु: beautiful
• चारु: Samāsa-upapada (Compound member)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (stem used in compound)

• जघनाम्: (having) hips/buttocks
• जघनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जघन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (as bahuvrīhi adjective), द्वितीया, एकवचन

• चारुजघनाम्: having beautiful hips
• चारुजघनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + जघन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘having beautiful hips’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• बृहत्: broad; large
• बृहत्: Samāsa-upapada (Compound member)
• Type: Adjective
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (stem used in compound)

• कटि: waist; hip
• कटि: Samāsa-upapada (Compound member)
• Type: Noun
• Root: कटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (stem used in compound)

• तटाम्: having a slope/expanse; flank
• तटाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (as bahuvrīhi adjective), द्वितीया, एकवचन

• बृहत्कटितटाम्: having broad hips/waist
• बृहत्कटितटाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बृहत् + कटि + तट (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘having broad hips/waist-flanks’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तथा: thus; likewise
• तथा: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक/ manner adverb)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Close, reverent description of Devī’s auspicious features—bimba-like lips, graceful nose, slender form, beautiful neck and eyes, delicate waist and majestic hips—presented as sacred iconography.

Characters & Entities

• Mahālakṣmī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic description sanctifies beauty as a sign of śrī—auspicious order and harmony manifesting in form.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedārakhaṇḍa setting frames the narration, but this verse centers on the Goddess’s divine form.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.