Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

वदंति सर्वे केनसिद्धांतयुक्तां यां योगमायां ज्ञानशक्त्यान्विता ये

Transliteration

vadaṃti sarve kenasiddhāṃtayuktāṃ yāṃ yogamāyāṃ jñānaśaktyānvitā ye

Translation

سب اسے قطعی استدلال اور درست نتائج سے ثابت شدہ کہتے ہیں—اسی کو یوگ مایا کہتے ہیں، جو گیان شکتی سے آراستہ ہے۔

Word by Word

• वदन्ति: they say
• वदन्ति: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)

• सर्वे: all (people)
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• केन: by what? / by which?
• केन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Masc/Neut), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• सिद्धान्त: doctrine; established conclusion
• सिद्धान्त: Samāsa-upapada (Compound member)
• Type: Noun
• Root: सिद्धान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रातिपदिक (stem used in compound)

• युक्ताम्: endowed; joined; connected
• युक्ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त; युज् धातोः क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• केनसिद्धान्तयुक्ताम्: connected with (some) doctrine/tenet (by which?)
• केनसिद्धान्तयुक्ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: केन (किम्) + सिद्धान्त (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (instrumental-determinative: ‘by/with which doctrine’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• याम्: whom/which (f.)
• याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• योग: yoga; mystical union
• योग: Samāsa-upapada (Compound member)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रातिपदिक (stem used in compound)

• मायाम्: māyā; divine illusion/power
• मायाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• योगमायाम्: Yogamāyā (the divine yogic power)
• योगमायाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) + माया (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (determinative), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ज्ञान: knowledge
• ज्ञान: Samāsa-upapada (Compound member)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रातिपदिक (stem used in compound)

• शक्त्या: with power/energy
• शक्त्या: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• अन्विताः: endowed; accompanied
• अन्विताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्वित (कृदन्त; अन्वि-इ धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• ज्ञानशक्त्या: with the power of knowledge
• ज्ञानशक्त्या: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (determinative: ‘power of knowledge’), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• ज्ञानशक्त्यान्विताः: endowed with the power of knowledge
• ज्ञानशक्त्यान्विताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञानशक्त्या (Subanta) + अन्वित (कृदन्त)
• Form: सन्धि-समाससदृश-योग (instrumental + participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In the Himalayan Kedāra setting, sages/devotees speak of Yogamāyā established by siddhānta; the atmosphere is contemplative, with subtle radiance suggesting jñāna-śakti.

Characters & Entities

• Yogamāyā
• Jñāna-śakti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine māyā is not mere illusion; it is a conscious knowledge-power that governs revelation, devotion, and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Kedārakhaṇḍa, but this verse focuses on theological identification rather than a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is specified in this shloka.