Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 84

Devanagari script

येनाद्य रक्षिताः सर्वे कालकूटमहाभयात् । येन नीलीकृतो विष्णुर्येन सर्वे पराजिताः

Transliteration

yenādya rakṣitāḥ sarve kālakūṭamahābhayāt | yena nīlīkṛto viṣṇuryena sarve parājitāḥ

Translation

جس نے آج سب کو کالکُوٹ زہر کے عظیم خوف سے بچایا؛ جس نے وِشنو کو بھی نیلا کر دیا؛ جس نے سب کو مغلوب کر دیا—

Word by Word

• येन: by whom/whereby
• येन: Karaṇa (Instrument)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; पुं/नपुंसक; सम्बन्धवाचक

• अद्य: today/now
• अद्य: Kāla-adhikaraṇa (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time: today/now)

• रक्षिताः: protected
• रक्षिताः: Karma (Patients; predicate adjective of 'sarve')
• Type: Adjective
• Root: रक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; 'protected'

• सर्वे: all (of them)
• सर्वे: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; सर्वनामसदृश विशेषण (used substantively: all)

• कालकूटमहाभयात्: from the great fear of Kālakūṭa (poison)
• कालकूटमहाभयात्: Apādāna (Ablative: from)
• Type: Noun
• Root: कालकूट + महाभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (5th/पञ्चमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कालकूटस्य महाभयम्)

• येन: by whom
• येन: Karaṇa (Instrument)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक

• नीलीकृतः: made blue
• नीलीकृतः: Karma (Predicate adjective of 'viṣṇuḥ')
• Type: Adjective
• Root: नील + कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; 'made blue'

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• येन: by whom
• येन: Karaṇa (Instrument)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• पराजिताः: defeated
• पराजिताः: Karma (Predicate adjective of 'sarve')
• Type: Adjective
• Root: पराजि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; 'defeated'

Speaker

Unknown (Māheśvarakhaṇḍa narrative voice; building toward a devotional prescription)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A vivid recollection of Kālakūṭa: gods and beings threatened, a dark-blue mark signifying poison’s effect, the savior’s power implied; the assembly points to the remembered event.

Characters & Entities

• Kālakūṭa
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In cosmic संकट, salvation comes through a higher divine protector whose power surpasses even the gods.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra-khaṇḍa setting suggests the Himalaya-Kedāra sacred landscape, though the verse highlights a mythic event rather than a geographic tirtha detail.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not in this verse; it sets up the next verse’s instruction on worship.