Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 78

Devanagari script

प्ररोचनपराः सर्वे क्षुद्राश्चेंद्रादयो वृथा । नात्मानं च प्रपंचेन वेत्सि त्वं हि शचीपते

Transliteration

prarocanaparāḥ sarve kṣudrāśceṃdrādayo vṛthā | nātmānaṃ ca prapaṃcena vetsi tvaṃ hi śacīpate

Translation

تم سب صرف خوشامد اور بہلاوے میں لگے ہو؛ اندرا وغیرہ دیوتا بھی حقیر ہیں اور تمہارا سارا فخر بے کار ہے۔ اے شچی پتی! تو حقیقتِ آتما کو نہیں جانتا، بس دنیاوی مایا کے تماشے کو ہی سمجھتا ہے۔

Word by Word

• प्ररोचनपराः: devoted to pleasure/flattery
• प्ररोचनपराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्ररोचन-पर (प्रातिपदिक; प्ररोचन + पर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्तरि), बहुवचन; विशेषण—‘प्ररोचने पराः’ (inclined to delight/pleasure)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• क्षुद्राः: petty, mean
• क्षुद्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• इन्द्रादयः: Indra and others
• इन्द्रादयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र-आदि (प्रातिपदिक; इन्द्र + आदि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘इन्द्रः आदिः येषाम्’ (इन्द्र-प्रमुखाः)

• वृथा: in vain, uselessly
• वृथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वृथा (अव्यय)
• Form: अव्यय—क्रियाविशेषण (adverb)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• आत्मानम्: the self
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• प्रपञ्चेन: by/through worldly expansion (phenomenal world)
• प्रपञ्चेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रपञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• वेत्सि: you know
• वेत्सि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन; धातु—विद् (to know)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुषार्थे (2nd person pronoun), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed, for
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• शचीपते: O lord of Śacī
• शचीपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शची-पति (प्रातिपदिक; शची + पति)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन; ‘शच्याः पतिः’ (vocative epithet of Indra)

Speaker

Unknown (Māheśvarakhaṇḍa narrative voice; likely addressing Indra within the Kedāra context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A stern sage/Śaiva voice addresses Indra (Śacīpati) amid Himalayan austerity; devas appear diminished before the Kedāra presence; emphasis on the contrast between glittering celestial regalia and the stillness of Self-knowledge.

Characters & Entities

• Indra
• Śacī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Flattery and status do not equal wisdom; true knowledge is knowing the ātman beyond prapañca.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra is the textual setting, but the verse is primarily a philosophical rebuke rather than a tirtha-panegyric.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it emphasizes inner discernment and humility.