Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

मातापितागुरुपत्नीः त्वपत्यानि समाश्रिताः । अभ्यागतोतिथिश्चाग्निः पोष्यवर्गा अमी नव

Transliteration

mātāpitāgurupatnīḥ tvapatyāni samāśritāḥ | abhyāgatotithiścāgniḥ poṣyavargā amī nava

Translation

یہ نو افراد/امور قابلِ کفالت ہیں: ماں، باپ، گرو کی پتنی، اپنی اولاد، پناہ لینے والے، آنے والا اَتِتھی (مہمان)، اور مقدس آگنی—یہی نو پَوْشیہ ہیں۔

Word by Word

• माता: mother
• माता: Karta (List-item/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पिता: father
• पिता: Karta (List-item/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गुरुपत्नीः: the teacher’s wife (wives)
• गुरुपत्नीः: Karta (List-item/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुरु + पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म)/प्रथमा (सूची), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (गुरोः पत्नी)

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; ‘अपत्यानि’ इत्यस्य विशेषणम्

• अपत्यानि: children, offspring
• अपत्यानि: Karta (List-item/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• समाश्रिताः: (who are) dependent
• समाश्रिताः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + श्रि (धातु) → समाश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘आश्रित’ = dependent

• अभ्यागतः: a guest who has arrived
• अभ्यागतः: Karta (List-item/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अभि + आ + गम् (धातु) → अभ्यागत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उतिथिः: guest
• उतिथिः: Karta (List-item/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• अग्निः: fire (sacred fire)
• अग्निः: Karta (List-item/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पोष्यवर्गाः: dependents-group
• पोष्यवर्गाः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पोष्य + वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (पोष्यस्य वर्गः)

• अमी: these
• अमी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम; ‘पोष्यवर्गाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• नव: nine
• नव: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नवन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Kāśī household scene showing the nine poṣya-varga symbolically: parents seated with honor, guru-patnī respectfully served, children nearby, a supplicant at the door, an atithi welcomed with water and seat, and a small sacred fire tended with offerings.

Characters & Entities

• Mātā
• Pitā
• Guru-patnī
• Atithi
• Agni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is concretely expressed through responsibility—supporting key relations and sacred obligations, including hospitality and reverence for the household fire.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is situated within Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī milieu, aligning social duty with the sanctity of life in the holy city.

What ritualistic prescription is mentioned?

Atithi-satkara (honoring the guest) and maintenance of agni (the sacred household fire) are explicitly included among obligatory supports.