Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

Devanagari script

स्कंद उवाच । शृणु कुं भज वक्ष्यामि यथा प्राप्तिर्भवेदिह । स्वश्रेयो दातुरेतस्या विमुक्तस्य महामते

Transliteration

skaṃda uvāca | śṛṇu kuṃ bhaja vakṣyāmi yathā prāptirbhavediha | svaśreyo dāturetasyā vimuktasya mahāmate

Translation

سکند نے کہا: سنو اور بھجن کرو؛ میں بیان کرتا ہوں کہ یہاں حصول کیسے ہوتا ہے۔ اے عظیم رائے والے، یہ اوِمُکت عطا کرنے والے کے اپنے اعلیٰ ترین بھلے کے لیے بخشا جاتا ہے۔

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• कुम्: what
• कुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक-सर्वनाम; (पाठभेदसम्भवः—किं)

• भज: resort to/attend
• भज: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• वक्ष्यामि: I will tell
• वक्ष्यामि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट् (simple future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• यथा: how/so that
• यथा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: प्रकार/उपमानार्थक-अव्यय (as/how)

• प्राप्तिः: attainment
• प्राप्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवेत्: may be/should occur
• भवेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: here)

• स्वश्रेयो: one's own welfare/benefit
• स्वश्रेयो: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्व-श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य श्रेयः)

• दातुः: of the giver
• दातुः: Shashthi-Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: दातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• एतस्याः: of this (f.)
• एतस्याः: Shashthi-Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• विमुक्तस्य: of the liberated/free one
• विमुक्तस्य: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: विमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; वि+मुच्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम् (दातुः)

• महामते: O great-minded one
• महामते: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: महामति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (महती मतिः यस्य सः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahāmati (the inquirer; brāhmaṇa/ṛṣi implied)

Visual Art Cues

Scene: Skanda begins formal instruction: commanding attentive listening and devotion, promising to explain the means of attainment in Avimukta for the seeker’s highest good.

Characters & Entities

• Skanda
• Avimukta (Kāśī)
• Agastya (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attainment of the liberating kṣetra is linked with attentive listening and devotion; sacred access is framed as a grace that serves ultimate welfare.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta (Kāśī) as a liberating kṣetra connected with Avimukteśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (listening) and bhajana/upāsanā (worship) are indicated as the posture for receiving the forthcoming instruction.