Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 85

Devanagari script

यस्य तेजोंशलेशेन रजसा च प्रजापतिः । कृतरूपोऽसृजद्विश्वं स नः पूज्यो महेश्वरः

Transliteration

yasya tejoṃśaleśena rajasā ca prajāpatiḥ | kṛtarūpo'sṛjadviśvaṃ sa naḥ pūjyo maheśvaraḥ

Translation

جس کے نور کے محض ایک ذرّے سے، اور رَجَس کے وسیلے سے، پرجاپتی نے روپ دھار کر یہ جگت رچا—وہی مہیشور ہمارے لیے قابلِ پرستش ہے۔

Word by Word

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (gen. sg. 'whose')

• तेजः-अंश-लेशेन: by a tiny fraction of (his) radiance
• तेजः-अंश-लेशेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक) + लेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (तेजसः अंशस्य लेशः = 'a tiny portion of splendor')

• रजसा: by rajas (the quality of activity/dust)
• रजसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (instr. sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• प्रजापतिः: Prajāpati (lord of creatures)
• प्रजापतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (प्रजायाः पतिः)

• कृतरूपः: having assumed a form
• कृतरूपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातु, क्त) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कृतं रूपं यस्य/कृतं रूपम् = 'having assumed a form')

• असृजत्: created/emitted
• असृजत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सः: he/that one
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नः: our
• नः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), बहुवचन; सर्वनाम (gen. pl. 'of us/our')

• पूज्यः: worthy of worship
• पूज्यः: Karta (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + यत् (यत्-प्रत्यय, भाव्य/योग्य)
• Form: कृदन्त (potential/gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'to be worshipped/worthy of worship'

• महेश्वरः: Mahēśvara (the great Lord)
• महेश्वरः: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समास (महान् ईश्वरः)

Speaker

Rājaputra (continuing reply)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maheśvara (as cosmic source; non-local)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Takṣaka

Visual Art Cues

Scene: A visionary tableau: Maheśvara’s boundless radiance emanates; from a tiny fraction, Prajāpati/Brahmā takes form and projects the universe—stars, worlds, beings—while the prince’s statement anchors devotion to the source.

Characters & Entities

• Maheśvara
• Śiva
• Prajāpati
• Rajas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All creative power ultimately depends on Śiva’s tejas; worship is directed to the transcendent source behind cosmic functions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the emphasis is metaphysical—Śiva as the source enabling creation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship of Maheśvara is affirmed, without a named vrata, dāna, or tīrtha-rite.