Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 60

Devanagari script

पुत्रशोकादिवोन्मत्तमिंद्रसेनं महीपतिम् । प्रसह्य तस्य दायादाः सप्तांगं जह्रुरोजसा

Transliteration

putraśokādivonmattamiṃdrasenaṃ mahīpatim | prasahya tasya dāyādāḥ saptāṃgaṃ jahrurojasā

Translation

بیٹے کے غم سے گویا دیوانہ ہو چکا بادشاہ اندر سین—اس کے وارثوں نے زور زبردستی سے، اپنی قوت کے بل پر، سلطنت کے ساتوں اَنگ اپنے قبضے میں لے لیے۔

Word by Word

• पुत्रशोकादिव: as if (from) grief for a son
• पुत्रशोकादिव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुत्रशोक + इव (प्रातिपदिक + अव्यय)
• Form: इव-उपमावाचक अव्यय; पूर्वपदं ‘पुत्रशोक’ (पुत्रस्य शोकः) इति षष्ठी-तत्पुरुषार्थः

• उन्मत्तम्: mad/deranged
• उन्मत्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उन्मत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• इन्द्रसेनम्: Indrasena
• इन्द्रसेनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• महीपतिम्: the king (lord of the earth)
• महीपतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मही + पति (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (महीयाः पतिः)

• प्रसह्य: having overpowered/forcibly
• प्रसह्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्र-√सह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• दायादाः: heirs/claimants
• दायादाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दायाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• सप्ताङ्गम्: the seven limbs/parts
• सप्ताङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सप्त + अङ्ग (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समासः (सप्त अङ्गानि)

• जह्रुः: they took away/removed
• जह्रुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• ओजसा: by force/with strength
• ओजसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this excerpt)

Visual Art Cues

Scene: A grief-stricken king sits disheveled on a throne or on the ground, while assertive heirs and ministers take control—seals, banners, treasury keys, and armed guards symbolize the seven limbs of the kingdom being seized.

Characters & Entities

• Indrasena
• Dāyādāḥ (heirs)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When inner balance collapses, worldly authority becomes unstable; dharma requires self-mastery so the realm is not lost to force.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes political seizure of the saptāṅga (seven-limbed) kingdom.