Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 13

Devanagari script

आपिंगलजटाजूटं रत्नमौलिविराजितम् । नीलग्रीवमुदारांगं नागहारोपशोभितम्

Transliteration

āpiṃgalajaṭājūṭaṃ ratnamaulivirājitam | nīlagrīvamudārāṃgaṃ nāgahāropaśobhitam

Translation

اُس ربّ کا دھیان کرو جس کی پِنگل جٹائیں گُچھّے کی صورت بندھی ہیں، جس کا رتنوں سے جڑا ہوا تاج جگمگاتا ہے؛ جس کا گلا نیلا ہے، جس کا پیکر عالی ہے، اور جو ناگوں کی مالا سے مزین ہے۔

Word by Word

• आ: towards/fully (prefix)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: ā (अव्यय-उपसर्ग)
• Form: उपसर्ग (prefix)

• पिङ्गल: tawny, reddish-brown
• पिङ्गल: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: piṅgala (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (stem) — समासाङ्ग (compound member)

• जटा: matted hair
• जटा: —
• Type: Noun
• Root: jaṭā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• जूटम्: a matted hair-bundle
• जूटम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: jūṭa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः: आ-पिङ्गल-जटा-जूट (तत्पुरुष/कर्मधारय-समुच्चयात्मक)

• रत्न: jewel
• रत्न: —
• Type: Noun
• Root: ratna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• मौलि: crown/crest
• मौलि: —
• Type: Noun
• Root: mauli (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• विराजितम्: adorned/bright with a jeweled crown
• विराजितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: vi√rāj (धातु) + ita (क्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: रत्न-मौलि-विराजित (तत्पुरुष)

• नील: blue
• नील: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: nīla (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• ग्रीवम्: (having) a blue neck
• ग्रीवम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: grīva (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक (ग्रीवा) से नपुंसकवत् रूप (काव्यप्रयोग), द्वितीया, एकवचन; समासः: नील-ग्रीव (तत्पुरुष/कर्मधारय)

• उदार: noble, broad, splendid
• उदार: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: udāra (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• अङ्गम्: body/limb (splendid-bodied)
• अङ्गम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: aṅga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: उदार-अङ्ग (कर्मधारय)

• नाग: serpent
• नाग: —
• Type: Noun
• Root: nāga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• हार: necklace/garland
• हार: —
• Type: Noun
• Root: hāra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• उप: upon/near (prefix)
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: upa (अव्यय-उपसर्ग)
• Form: उपसर्ग (prefix)

• शोभितम्: beautified by a serpent-necklace
• शोभितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √śubh (धातु) + ita (क्त)
• Form: कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: नाग-हार-उप-शोभित (तत्पुरुष)

Speaker

Unspecified (contextual narrator in Brahmottarakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: Śiva in serene majesty: tawny matted locks piled as a crest, jewel diadem gleaming; blue throat; noble limbs; serpent garland resting across chest; aura calm yet powerful.

Characters & Entities

• Śiva (Nīlagrīva)
• Serpents (Nāga-hāra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contemplation on Śiva’s sacred marks teaches transcendence: he bears poison (blue throat) and yet radiates majesty and protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is specified; the verse is a dhyāna description of Śiva’s form.

What ritualistic prescription is mentioned?

A visualization practice (dhyāna) focusing on Śiva’s distinctive attributes—matted locks, jewel-crown, blue throat, and serpent garland.