Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 5

Devanagari script

त्रयोदश्यां तिथौ सायं प्रदोषः परिकीर्त्तितः । तत्र पूज्यो महादेवो नान्यो देवः फलार्थिभिः

Transliteration

trayodaśyāṃ tithau sāyaṃ pradoṣaḥ parikīrttitaḥ | tatra pūjyo mahādevo nānyo devaḥ phalārthibhiḥ

Translation

قمری مہینے کی تیرھویں تِتھی کی شام کو ‘پرَدوش’ کہا جاتا ہے۔ اس وقت جو لوگ پھل کے طالب ہوں انہیں صرف مہادیو کی پوجا کرنی چاہیے، کسی اور دیوتا کی نہیں۔

Word by Word

• त्रयोदश्याम्: on the thirteenth (tithi)
• त्रयोदश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तिथौ: on the lunar day
• तिथौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तिथि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सायम्: in the evening
• सायम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सायम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (time-adverb)

• प्रदोषः: pradoṣa (twilight period)
• प्रदोषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रदोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• परिकीर्तितः: is declared/has been proclaimed
• परिकीर्तितः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there, in that (time)
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• पूज्यः: to be worshipped, worthy of worship
• पूज्यः: Vidheyavisheshana (Predicative qualifier/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/भाव्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण

• महादेवः: Mahādeva (Śiva)
• महादेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महान् देवः)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• अन्यः: other
• अन्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (देवः)

• देवः: god/deity
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• फलार्थिभिः: by those seeking results
• फलार्थिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: फल + अर्थिन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (फलस्य अर्थी)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pradoṣa

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: Twilight Pradoṣa at a Śiva shrine: devotees offer bilva leaves and lamps to a liṅga; the moon’s thirteenth-day phase hinted; Mahādeva’s presence felt as a towering, tranquil force.

Characters & Entities

• Sūta
• Pradoṣa
• Mahādeva (Śiva)
• Trayodaśī tithi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred times (kāla) matter in dharma; focused worship of Mahādeva at Pradoṣa is taught as especially efficacious.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is mentioned; the verse glorifies a sacred time-observance (Pradoṣa) centered on Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pradoṣa is defined as the evening of Trayodaśī, and Mahādeva-śiva-pūjā is prescribed at that time for seekers of phala.