Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 2

Devanagari script

आनर्त्त संभवः कश्चिन्नाम्ना वेदरथो द्विजः । कलत्रपुत्रसंपन्नो विद्वानुत्तमवंशजः

Transliteration

ānartta saṃbhavaḥ kaścinnāmnā vedaratho dvijaḥ | kalatraputrasaṃpanno vidvānuttamavaṃśajaḥ

Translation

آنرت میں ویدرتھ نام کا ایک دْوِج (دو بار جنما) برہمن تھا۔ وہ بیوی اور بیٹوں سے آراستہ، عالم، اور شریف خاندان سے تعلق رکھنے والا تھا۔

Word by Word

• आनर्त्त: of Ānarta (region)
• आनर्त्त: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आनर्त्त (देश-नाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive) एकवचनस्य अर्थे; देशविशेषः (Ānarta) — 'आनर्त्त-सम्भवः' इति समासाङ्गम्

• सम्भवः: born; origin
• सम्भवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम् + भू (धातु) → सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 'उत्पत्तिः/जन्म' अर्थे

• कश्चित्: a certain (someone)
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• वेदरथः: Vedaratha (proper name)
• वेदरथः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद + रथ (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (वेदः इव रथः/वेद-सम्बद्धः रथः) — नामरूपेण

• द्विजः: a twice-born (Brāhmaṇa)
• द्विजः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• कलत्रपुत्रसंपन्नः: endowed with wife and sons
• कलत्रपुत्रसंपन्नः: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कलत्र + पुत्र + सम्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; तत्पुरुषः (कलत्रेण पुत्रैश्च सम्पन्नः); 'सम्+पद्' धातोः क्त-प्रत्ययान्त

• विद्वान्: learned
• विद्वान्: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकृदन्तः (शतृ/वसुँ)

• उत्तमवंशजः: born in an excellent lineage
• उत्तमवंशजः: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम + वंश + ज (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; तत्पुरुषः (उत्तमस्य वंशस्य जातः); 'ज' = √जन्-सम्बद्ध (born)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta (deśa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (assembly of sages)

Visual Art Cues

Scene: Introduction of Vedaratha: a dignified brāhmaṇa householder with wife and children, holding a manuscript or rosary, standing before a modest but prosperous home; a map-like hint of western coast or desert scrub suggests Ānarta.

Characters & Entities

• Ānarta
• Vedaratha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The vrata-teaching is framed through a moral narrative featuring a learned householder, preparing for an instructive turn of events.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is glorified; Ānarta is a regional identifier, not a praised pilgrimage-site in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces the protagonist for the vrata-related narrative.