Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 58

Devanagari script

तस्मिन्विमाने शतचन्द्रभास्वरे चत्वार ईशानुचराः पुरःसराः । हस्ते गृहीत्वाथ निषाददंपती आरोपयामासुरमुक्तविग्रहौ

Transliteration

tasminvimāne śatacandrabhāsvare catvāra īśānucarāḥ puraḥsarāḥ | haste gṛhītvātha niṣādadaṃpatī āropayāmāsuramuktavigrahau

Translation

اس وِمان میں—جو سو چاندوں کی مانند روشن تھا—ایشان (شیو) کے چار برگزیدہ خادم پیش پیش آئے۔ انہوں نے نِشاد جوڑے کا ہاتھ تھام کر انہیں اس میں چڑھا دیا، حالانکہ وہ ابھی تک اپنی غیر مُکت شدہ فانی دےہ کے ساتھ تھے۔

Word by Word

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम

• विमाने: in the chariot
• विमाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• शतचन्द्रभास्वरे: shining like a hundred moons
• शतचन्द्रभास्वरे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + भास्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (शतचन्द्राणां भास्वरः)

• चत्वारः: four
• चत्वारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुर् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संख्या

• ईशानुचराः: attendants of Īśa (Śiva)
• ईशानुचराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक) + अनुचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ईशस्य अनुचराः)

• पुरःसराः: going in front / leading
• पुरःसराः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरस् (अव्यय/प्रातिपदिक) + सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (पुरः सरन्ति ये)

• हस्ते: in the hand
• हस्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• गृहीत्वा: having taken/held
• गृहीत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु) → गृहीत्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); ‘having taken/holding’

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then)

• निषाददम्पती: the Niṣāda couple
• निषाददम्पती: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निषाद (प्रातिपदिक) + दम्पती (प्रातिपदिक)
• Form: द्विवचन-प्रातिपदिक; द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; कर्मधारयः (निषादौ एव दम्पती)

• आरोपयामासुः: they caused to mount / placed
• आरोपयामासुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-रुह् (धातु) → आरोपय (णिच् causative)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रेरणार्थ (causative: ‘made mount/placed’)

• अमुक्तविग्रहौ: with bodies not yet cast off
• अमुक्तविग्रहौ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + मुक्त (कृदन्त, क्त) + विग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; नञ्-तत्पुरुषः (न मुक्तः विग्रहः यस्य) — ‘with bodies not yet released’

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra (mobile/epiphanic)

Visual Art Cues

Scene: A brilliant vimāna like a hundred moons; four majestic attendants of Īśāna stand at its threshold, gently taking the Niṣāda couple by the hands and lifting them aboard; the couple still appears human yet radiant.

Characters & Entities

• Īśāna (Śiva)
• Śiva-dūtas/attendants
• Niṣāda couple
• Vimāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s attendants personally guide the devotee; divine compassion actively carries one beyond worldly limitation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is specified in this verse; it stresses Śiva’s salvific agency through his attendants.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it depicts the fruit of devotion—being escorted by Śiva’s attendants.