Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 46

क्षुत्परीतो निराहारो वसाम्यत्र महावने । इदानीमागतं दृष्ट्वा भवंतं जग्धुमुत्सुकः । त्वद्देहस्पर्शमात्रेण जाता पूर्वभवस्मृतिः

kṣutparīto nirāhāro vasāmyatra mahāvane | idānīmāgataṃ dṛṣṭvā bhavaṃtaṃ jagdhumutsukaḥ | tvaddehasparśamātreṇa jātā pūrvabhavasmṛtiḥ

بھوک سے ستایا ہوا اور بے خوراک، میں اس عظیم جنگل میں رہتا ہوں۔ ابھی تمہیں آتے دیکھ کر میں تمہیں کھا جانے کو بے تاب ہوا؛ مگر تمہارے جسم کے محض لمس سے ہی پچھلے جنموں کی یاد جاگ اٹھی۔

क्षुत्परीतःovercome by hunger
क्षुत्परीतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुत् (प्रातिपदिक) + परीत (परि+इ/ए धातु से क्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः ‘क्षुधया परीतः’ (overcome by hunger)
निराहारःwithout food, fasting
निराहारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग/अव्यय) + आहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्/निर्-तत्पुरुष ‘without food’
वसामिI dwell
वसामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
महावनेin the great forest
महावने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय ‘great forest’
इदानीम्now
इदानीम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइदानीम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
आगतम्come, arrived
आगतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; (भवन्तम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)
भवन्तम्you (honored)
भवन्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formभवत्-शब्द (honorific pronoun); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
जग्धुम्to eat, to devour
जग्धुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootभक्ष्/अद् (धातु; ‘to eat’)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
उत्सुकःeager
उत्सुकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootउत्सुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वत्your
त्वत्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-सम्बन्धार्थे (genitival stem ‘your’), अव्ययवत्-प्रयोग in compound
देहस्पर्शमात्रेणby mere touch of the body
देहस्पर्शमात्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक) + स्पर्श (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; तत्पुरुष-श्रृङ्खला (देहस्य स्पर्शः; स्पर्शस्य मात्रम्)
जाताarisen, born
जाता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (स्मृतिः इति कर्तृपदस्य विशेषणम्)
पूर्वभवस्मृतिःmemory of former births
पूर्वभवस्मृतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + भव (प्रातिपदिक) + स्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (पूर्वस्य भवस्य स्मृतिः)

Unspecified in excerpt (the brahmarākṣasa speaking to a traveler/saintly person)

Type: kshetra

Scene: A starving brahmarākṣasa in a dense forest lunges toward a traveler/saint; at the moment of touch, the attacker’s face softens as a halo-like ‘memory awakening’ radiates outward.

B
brahmarākṣasa (implied)
M
mahāvana (great forest)

FAQs

Contact with the virtuous can awaken past-life awareness and turn violent impulse into repentance and self-knowledge.

No named tīrtha appears; the setting is a ‘great forest’ and the emphasis is on transformative contact.

No formal rite is taught; the implied teaching is the sanctifying power of association with the righteous.