Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 18

Devanagari script

क्षात्त्रस्यायं परो धर्मः क्षताद्यत्परिरक्षणम् । तस्मात्कुलोचिते धर्मे नष्टे त्वज्जीवितेन किम्

Transliteration

kṣāttrasyāyaṃ paro dharmaḥ kṣatādyatparirakṣaṇam | tasmātkulocite dharme naṣṭe tvajjīvitena kim

Translation

ایک کھشتریہ کا یہ سب سے بڑا دھرم ہے کہ وہ زخمیوں اور مصیبت زدوں کی حفاظت کرے۔ لہٰذا، اگر آپ کے خاندان کا مناسب فرض ہی ضائع ہو گیا ہے، تو آپ کی زندگی کی کیا قدر ہے؟

Word by Word

• क्षात्रस्य: of the warrior-class duty
• क्षात्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: kṣātra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण

• परः: highest
• परः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: para (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• धर्मः: duty; dharma
• धर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: dharma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• क्षतात्: from injury; from harm
• क्षतात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: kṣata (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• परिरक्षणम्: protection; guarding
• परिरक्षणम्: Karta (Predicate nominal/क्रियानाम)
• Type: Verb
• Root: pari-rakṣ (धातु)
• Form: ल्युट्-प्रत्ययान्त कृदन्त (verbal noun/action noun); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इत्यव्ययप्रयोगः; हेत्वर्थ/तस्मादर्थ (therefore)

• कुलोचिते: proper to the family
• कुलोचिते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kula + ucita (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (कुलस्य उचितः)

• धर्मे: in duty; in dharma
• धर्मे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: dharma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• नष्टे: when (it is) lost
• नष्टे: Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी)
• Type: Adjective
• Root: naṣṭa (प्रातिपदिक; from naś धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; भूतकालिक-विशेषण (lost)

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: tvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-सम्बन्धार्थे पूर्वपद (your)

• जीवितेन: with life; by living
• जीवितेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: jīvita (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• किम्: what (use)
• किम्: Sambandha (Interrogative particle)
• Type: Indeclinable
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रश्नार्थक-निपात (what use?)

Speaker

A woman (queen/consort) articulating kṣatriya-dharma to the king

Skanda Dialogue

Listener: राजा (addressed)

Visual Art Cues

Scene: Didactic tableau: a counselor/queen/elder instructs a king; behind them, a wounded person is being tended—visualizing ‘kṣatādya-parirakṣaṇam’.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

For rulers, dharma is protection; without it, life and status lose meaning.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha appears; this is a dharma-definition verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it prescribes ethical duty rather than a rite.