Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 81

Devanagari script

युग्मम् । एवं निषधराजेन पूजितश्चाभिनन्दितः । स भोजयित्वा तं सम्यक्स्वयं च सह मंत्रिभिः

Transliteration

yugmam | evaṃ niṣadharājena pūjitaścābhinanditaḥ | sa bhojayitvā taṃ samyaksvayaṃ ca saha maṃtribhiḥ

Translation

یوں نِشَدھ کے راجا نے اس کی پوجا کی اور دل سے خیرمقدم کیا؛ پھر اس نے اپنے وزیروں سمیت خود بھی ساتھ بیٹھ کر، اسے باقاعدہ طور پر کھانا کھلایا۔

Word by Word

• युग्मम्: a pair (couple)
• युग्मम्: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘pair/couple’ (पदच्छेदसूचक/वाक्यसमाप्त्यर्थे)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थक अव्यय (adverb: thus)

• निषधराजेन: by the king of Niṣadha
• निषधराजेन: Karana/Agent-in-passive (करण/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: निषध + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (by the king of Niṣadha)

• पूजितः: honoured
• पूजितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु) → पूजित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि/भावे ‘honoured’

• च: and
• च: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• अभिनन्दितः: welcomed
• अभिनन्दितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अभि-नन्द् (धातु) → अभिनन्दित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘congratulated/welcomed’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भोजयित्वा: having fed
• भोजयित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: भोजय् (णिजन्त of भुज्/भुज्) (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having fed/entertained’

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थक अव्यय (adverb: properly, well)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Karta (Emphatic subject/कर्ता)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: आत्मार्थक अव्यय (indeclinable: oneself)

• च: and
• च: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• सह: with
• सह: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहकारार्थक अव्यय (postposition: with)

• मन्त्रिभिः: (his) ministers
• मन्त्रिभिः: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; सह-योगे (with ministers)

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Purāṇic narration)

Visual Art Cues

Scene: A formal welcome in the Niṣadha court: the king offers honors; then a feast is served with ministers seated; vessels, platters, and water-jugs arranged; gestures of respect and blessing.

Characters & Entities

• Niṣadha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It highlights atithi-dharma—honoring guests with reverence and proper hospitality as a sacred duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse emphasizes dharmic royal conduct in Niṣadha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is prescribed; the implied dharma is pūjā (honor) and bhojana (feeding) offered to a guest.