Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 2

Devanagari script

शुचौ देशे समासीनो यथावत्कल्पितासनः । जितेंद्रियो जितप्राणश्चिंतयेच्छिवमव्ययम्

Transliteration

śucau deśe samāsīno yathāvatkalpitāsanaḥ | jiteṃdriyo jitaprāṇaściṃtayecchivamavyayam

Translation

پاک جگہ میں بیٹھ کر، درست طور پر تیار کیے ہوئے آسن پر؛ حواس کو قابو میں رکھ کر اور پران (سانس) کو منضبط کر کے، اَویَی شِو کا دھیان کرنا چاہیے۔

Word by Word

• शुचौ: in a pure
• शुचौ: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying देशे)

• देशे: place
• देशे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• समासीनः: seated
• समासीनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √सद् (धातु) ; क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्तः—क्त (past participle, adjectival), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—उपविष्टः (seated)

• यथावत्: properly
• यथावत्: Kriya-visheshaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (properly)

• कल्पित-आसनः: having a prepared seat/posture
• कल्पित-आसनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कल्पित(√कॢप् धातु, क्त) + आसन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कल्पितम् आसनं यस्य)

• जित-इन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जित-इन्द्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित(√जि धातु, क्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (इन्द्रियाणि जितानि येन)

• जित-प्राणः: one who has controlled the breath
• जित-प्राणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित(√जि धातु, क्त) + प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (प्राणः जितः येन)

• चिन्तयेत्: should contemplate
• चिन्तयेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √चिन्त् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; विध्यर्थः (should contemplate)

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अव्ययम्: imperishable
• अव्ययम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying शिवम्)

Speaker

Ṛṣabha (continuing the instruction of the kavaca practice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śucideśa (purified practice-space)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A practitioner seated on a neatly arranged āsana in a spotless space, spine erect, eyes half-closed, breath calm; the thought of ‘avyaya Śiva’ visualized as a steady inner light or liṅga-form.

Characters & Entities

• Śiva
• Āsana (seat)
• Indriya-nigraha
• Prāṇa-jaya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual power arises from purity and self-mastery; contemplation of imperishable Śiva is the core that empowers protective recitation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse stresses inner and outer cleanliness as the ‘site’ for practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Prepare a proper seat in a clean place, practice sense-control and breath-discipline, and meditate on Śiva before/along with kavaca recitation.