Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 10
Devanagari script
ताभ्यां च पूजितः सोऽथ योगीशो हृष्टमानसः । तं राजपुत्रमुद्दिश्य बभाषे करुणार्द्रधीः
Transliteration
tābhyāṃ ca pūjitaḥ so'tha yogīśo hṛṣṭamānasaḥ | taṃ rājaputramuddiśya babhāṣe karuṇārdradhīḥ
Translation
یوں ان دونوں کی پوجا سے وہ یوگیوں کا سردار دل سے مسرور ہوا، اور رحم سے نرم دل ہو کر شہزادے سے مخاطب ہو کر بولا۔
Word by Word
ताभ्याम्by those two
ताभ्याम्:
Karana (Agent-instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); द्विवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
पूजितःhonoured
पूजितः:
Karta (Subject in passive/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपूजित (कृदन्त; √पूज् धातु)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तर (then/thereupon)
योगीशःlord of yogis
योगीशः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootयोगीश (प्रातिपदिक) = योगिन् + ईश (समास)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
हृष्टमानसःwith delighted mind
हृष्टमानसः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष्टमानस (प्रातिपदिक) = हृष्ट + मानस (समास)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
तम्him
तम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन
राजपुत्रम्the king's son
राजपुत्रम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराजपुत्र (प्रातिपदिक) = राजन् + पुत्र (समास)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
उद्दिश्यaddressing/with reference to
उद्दिश्य:
Purvakala (Having addressed/with reference to/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootउद्-√दिश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभाव
बभाषेspoke
बभाषे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भाष् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद
करुणार्द्रधीःwhose intellect was softened by compassion
करुणार्द्रधीः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकरुणार्द्रधी (प्रातिपदिक) = करुणा + आर्द्र + धी (समास)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
Speaker
Narrator (Purāṇic narrator)
Visual Art Cues
Scene: The yogin, pleased by the worship, sits calmly; his eyes soften with compassion as he turns toward the prince to begin counsel; the queen watches attentively.
Characters & Entities
Y
yogīśa (Śivayogin/Ṛṣabha)R
rājaputra (prince)FAQs
Respectful reception of the wise invites compassionate instruction; true teaching arises from karuṇā.
No tīrtha is mentioned; the verse transitions from hospitality to spiritual discourse.
No explicit rite; the implied practice is pūjā leading to śāstra-upadeśa.