Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 36
Devanagari script
तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः
Transliteration
tayā niveditāśeṣavṛttāṃtaḥ sa vaṇikpatiḥ | ahokaṣṭamiti jñātvā niśaśvāsa muhurmuhuḥ
Translation
جب اس نے سارا واقعہ عرض کر دیا تو اس تاجر سردار نے سب سمجھ کر کہا، “ہائے، کیسی سخت مصیبت!” اور بار بار آہ بھری۔
Word by Word
तयाby her
तया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
निवेदिताशेषवृत्तान्तःwhose entire account had been reported
निवेदिताशेषवृत्तान्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिवेदिताशेषवृत्तान्त (प्रातिपदिक; निवेदित + अशेष + वृत्तान्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निवेदित (कृदन्त, क्त) ‘reported’ + अशेष (अव्यय/विशेषण ‘entire’) + वृत्तान्त
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वणिक्पतिःthe merchant-lord
वणिक्पतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवणिक्पति (प्रातिपदिक; वणिक् + पति)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अहोalas!/oh!
अहो:
Sambodhana/Exclamation (Udgar/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मय/शोकसूचक-निपात (interjection)
कष्टम्misfortune, hardship
कष्टम्:
Kriya-puraka (Predicate nominal/पूरक)
TypeNoun
Rootकष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; वाक्ये भाववाचक (predicative)
इतिthus
इति:
Vacana-marker (Quotation/इत्यर्थ)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative)
ज्ञात्वाhaving realized
ज्ञात्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया; ‘having known/realized’
निशश्वासsighed
निशश्वास:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्वस् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मुहुःagain and again
मुहुः:
Kriya-viseshana (Frequency/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुस्/मुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; कालावृत्ति-वाचक (adverb of repetition)
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Kriya-viseshana (Frequency/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुस्/मुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)
Speaker
Narrator (Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this snippet)
Visual Art Cues
Scene: After hearing the account, the merchant-lord’s face softens; he sighs repeatedly, hands lowered, eyes moist with concern.
Characters & Entities
V
vaṇikpati (merchant-chief)FAQs
True compassion is not indifferent—one inwardly feels another’s pain and is moved toward righteous support.
No tīrtha is referenced in this verse.
None.