Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 39

Devanagari script

अप्रीतां रोगिणीं नारीमंतर्वत्नीं धृतव्रताम् । रजस्वलामकामां च न कामेत बलात्पुमान्

Transliteration

aprītāṃ rogiṇīṃ nārīmaṃtarvatnīṃ dhṛtavratām | rajasvalāmakāmāṃ ca na kāmeta balātpumān

Translation

جو عورت راضی نہ ہو، بیمار ہو، حاملہ ہو، ورت میں ثابت قدم ہو، حیض میں ہو یا خواہش نہ رکھتی ہو—مرد کو اسے زبردستی نہیں چاہنا چاہیے۔

Word by Word

• अप्रीताम्: unwilling/displeased
• अप्रीताम्: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘नारीम्’)

• रोगिणीम्: sick
• रोगिणीम्: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रोगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• नारीम्: a woman
• नारीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• अन्तर्वत्नीम्: pregnant
• अन्तर्वत्नीम्: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्तर् (प्रातिपदिक) + वत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• धृतव्रताम्: observing a vow
• धृतव्रताम्: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धृत (कृदन्त; धृ + क्त) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (one who has undertaken a vow)

• रजस्वलाम्: menstruating
• रजस्वलाम्: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रजस्वला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• अकामाम्: without desire/unwilling
• अकामाम्: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + काम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction ‘and’)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• कामेत: should desire
• कामेत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: काम् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• बलात्: forcibly
• बलात्: Kriya-viśeṣaṇa (Manner/क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: ‘by force’)

• पुमान्: a man
• पुमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुंस्/पुम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

Speaker

Rājñī (the Queen, continuing speech by context)

Skanda Dialogue

Listener: king

Visual Art Cues

Scene: Didactic tableau: the queen enumerates conditions with calm authority; symbolic vignettes may appear—pregnancy, illness, vow observance, menstruation—handled with dignity and non-sensational restraint.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma in household life demands compassion, restraint, and honoring a woman’s condition and consent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies observance of vows (vrata) and purity-restraints as part of dharmic conduct.