Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

Devanagari script

तदाप्रभृति तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । उत्तमं परमं पुण्यं कुण्डलेश्वरनामतः

Transliteration

tadāprabhṛti tattīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam | uttamaṃ paramaṃ puṇyaṃ kuṇḍaleśvaranāmataḥ

Translation

اسی وقت سے وہ تیرتھ تینوں لوکوں میں مشہور ہو گیا—نہایت اُتم اور بے حد پُنیہ بخش—اور ‘کُنڈلیشور’ کے نام سے جانا گیا۔

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• प्रभृति: from (that time)
• प्रभृति: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रभृति (अव्यय)
• Form: अवधिवाचक-अव्यय (from/since)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• तीर्थम्: holy place; ford
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्

• त्रिषु: in the three
• त्रिषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्गे, सप्तमी विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (लोकेषु)

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी विभक्तिः, बहुवचनम्

• विश्रुतम्: renowned
• विश्रुतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) → विश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• परमम्: supreme
• परमम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• कुण्डलेश्वरनामतः: by the name ‘Kuṇḍaleśvara’
• कुण्डलेश्वरनामतः: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: कुण्डलेश्वर + नामन् + तस् (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रत्यय)
• Form: तत्पुरुषसमासः (कुण्डलेश्वरस्य नाम), तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (ablatival adverb): 'by name/as named'

Speaker

Narrator (Purāṇic voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kundaleśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A panoramic vision of the tīrtha: the Kundaleśvara shrine by the river, pilgrims arriving from different directions, celestial beings subtly present in the sky to indicate ‘three worlds’ acclaim; inscriptions or banners bearing the name ‘Kundaleśvara’.

Characters & Entities

• Kuṇḍaleśvara
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A place becomes a tīrtha through divine presence and righteous acts, and its fame spreads as a beacon of puṇya for pilgrims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kundaleśvara-tīrtha (Kuṇḍaleśvara-nāmā tīrtha) in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is prescribed here; the verse proclaims the tīrtha’s exalted merit and renown.