Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

तस्य भार्या महाराज ईश्वरीति च विश्रुता । यक्षो यक्षाधिपः श्रेष्ठस्तस्य कुण्डोऽभवत्सुतः

Transliteration

tasya bhāryā mahārāja īśvarīti ca viśrutā | yakṣo yakṣādhipaḥ śreṣṭhastasya kuṇḍo'bhavatsutaḥ

Translation

اے مہاراج! اس کی بیوی ‘ایشوری’ کے نام سے مشہور تھی۔ یَکشوں کے اس برگزیدہ سردار کے ہاں ‘کُنڈ’ نام کا ایک بیٹا ہوا۔

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् राजा)

• ईश्वरी: Īśvarī (name)
• ईश्वरी: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ईश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नामरूप

• इति: thus; called
• इति: Sambandha (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण-चिह्न (quotative particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक

• विश्रुता: well-known; renowned
• विश्रुता: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि√श्रु (धातु) → विश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘well-known’

• यक्षः: a Yakṣa
• यक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यक्षाधिपः: lord of the Yakṣas
• यक्षाधिपः: Karta (Appositional/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यक्ष + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यक्षाणाम् अधिपः)

• श्रेष्ठः: excellent; foremost
• श्रेष्ठः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कुण्डः: Kuṇḍa (name)
• कुण्डः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नामरूप

• अभवत्: was; became
• अभवत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• सुतः: son
• सुतः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (king)

Visual Art Cues

Scene: A royal Yakṣa court scene: Vaiśravaṇa with queen Īśvarī; infant/young Kuṇḍa presented, surrounded by Yakṣa attendants and treasure motifs.

Characters & Entities

• Īśvarī
• Yakṣādhipa (Kubera implied)
• Kuṇḍa
• Yakṣas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma preserves sacred lineages to show how virtues, roles, and responsibilities descend through generations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; the chapter later situates Kuṇḍa’s tapas on the Narmadā bank.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this line; it introduces the characters for the ensuing tapas narrative.