Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage attribution)
Devata: Indra; Aditi; Savitṛ
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh–Triṣṭubh prose-verse complex (ritual yajus style)

इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ऽसि वाज॒सास्त्वया॒यं वाज॑ᳪ से॑त् । वाज॑स्य॒ नु प्र॑स॒वे मा॒तरं॑ म॒हीमदि॑तिं॒ नाम॒ वच॑सा करामहे । यस्या॑मि॒दं विश्वं॒ भुव॑नमावि॒वेश॒ तस्यां॑ नो दे॒वः स॑वि॒ता धर्म॑ साविषत्

índrasya vájro ’si vājasā́s tváyāyáṃ vā́jaṃ set | vā́jasya nú prasavé mā́taraṃ mahī́m áditiṃ nā́ma vácasā karāmahe | yásyām idáṃ víśvaṃ bhúvanam āvivéśa tásyāṃ no deváḥ savitā́ dhárma sāviṣat

Thou art Indra’s thunderbolt; by thee may this steed win the prize. Now, for the furtherance of the prize, with our word we invoke by name the great Mother Aditi, into whom this whole world of being hath entered: in her may the god Savitṛ impel for us the sacred ordinance.

इन्द्र॑स्य । वज्रः॑ । असि । वाज॒साः । त्वया॑ । अ॒यम् । वाज॑म् । से॒त् । वाज॑स्य । नु । प्र॒स॒वे । मा॒तर॑म् । म॒हीम् । अदि॑तिम् । नाम॑ । वच॑सा । क॒रा॒म॒हे । यस्या॑म् । इ॒दम् । विश्व॑म् । भुव॑नम् । आ॒वि॒वेश॑ । तस्या॑म् । नः॒ । दे॒वः । स॒वि॒ता । धर्म॑ । सा॒वि॒ष॒त्

इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootइन्द्र
वज्रःthe thunderbolt
वज्रः:
कर्तृ/विधेय (predicate-nominative)
TypeNoun
Rootवज्र
असिyou are
असि:
(copula)
TypeVerb
Rootअस् (अस्ति)
वाजसात्from/for the winning of strength (prize)
वाजसात्:
अपादान/हेतु (source/cause sense)
TypeIndeclinable
Rootवाजसात् (प्रातिपदिक/अव्ययभाव-समास; वाज + सात्)
त्वयाby you
त्वया:
करण
TypePronoun
Rootत्वद्
अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम्
वाजम्strength; prize
वाजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज
सेत्may he obtain/attain
सेत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसि/से (धातु: सि/से = बन्धने/प्रापणे; वैदिक रूप) अथवा √सद् (सीदति) वैदिक-रूप
वाजस्यof strength/prize
वाजस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवाज
नुnow; indeed
नु:
(particle)
TypeIndeclinable
Rootनु
प्रसवेat the impulse/instigation
प्रसवे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रसव
मातरम्the mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ
महीम्great
महीम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमही
अदितिम्Aditi
अदितिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअदिति
नामby name; namely
नाम:
(particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम
वचसाwith speech/utterance
वचसा:
करण
TypeNoun
Rootवचस्
करामहेwe make; we do
करामहे:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ
यस्यम्in whom/wherein
यस्यम्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद्
इदम्this
इदम्:
कर्तृ (with ‘विश्वम्’ as apposition)
TypePronoun
Rootइदम्
विश्वम्all; entire
विश्वम्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्व
भुवनम्the world; the beings
भुवनम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभुवन
आविवेशhas entered
आविवेश:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-विश्
तस्याम्in her/in that (Aditi)
तस्याम्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootतद्
नःfor us; to us
नः:
सम्प्रदान (beneficiary)
TypePronoun
Rootअस्मद्
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव
सविताSavitar
सविता:
कर्तृ (apposition)
TypeNoun
Rootसवितृ
धर्मorder; law; dharma
धर्म:
कर्म
TypeNoun
Rootधर्मन्
साविषत्may he impel/instigate
साविषत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसु (प्रेरणे) / सव् (प्रसवे) causative: सवयति
I
Indra
A
Aditi
S
Savitṛ