Home›Shukla Yajurveda›Adhyaya 8›Mantra 23
←Previous Mantra
Next Mantra→

Mantra 23

Rishi: Traditionally ascribed within the Varuṇa-hymnic stream (Ṛgvedic provenance; ritual attribution: Adhvaryu usage)
Devata: Varuṇa (and implicitly the Waters as his domain)
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh–Triṣṭubh-like (as transmitted in YV liturgical prose-verse cadence)
Samhita Patha (Devanagari)

माहि॑र्भू॒र्मा पृदा॑कुः । उ॒रुᳪ हि राजा॒ वरु॑णश्च॒कार॒ सूर्या॑य॒ पन्था॒मन्वे॑त॒वा उ॑ । अ॒पदे॒ पादा॒ प्रति॑धातवेऽकरु॒ताप॑व॒क्ता हृ॑दया॒विध॑श्चित् । नमो॒ वरु॑णाया॒भिष्ठि॑तो॒ वरु॑णस्य॒ पाश॑:

Transliteration

mā́hir bhū́r mā́ pṛdā́kuḥ | urúṃ hí rājā́ váruṇaś cakā́ra sū́ryāya pánthām ánv-etavā́ u | apáde pā́dān práti-dhātave ’karutā́pavaktā́ hṛdayā́vidhaś cit | námo váruṇāyābhíṣṭhito váruṇasya pā́śaḥ ||

Translation

Let not the serpent harm, let not the spotted snake! For King Varuṇa hath made broad the path for Sūrya to traverse. In the trackless he hath set down feet to give firm footing; yea, he is the warder-off, even of that which pierceth the heart. Homage to Varuṇa!—(here is) the noose of Varuṇa, laid on (the offender).

Padapatha (Word Analysis)

मा । अहिः । भूः । मा । पृदाकुः । उरुम् । हि । राजा । वरुणः । चकार । सूर्याय । पन्थाम् । अन्वेतवा इति । अपदे । पादान् । प्रतिधातवे । अकरुत । अपवक्ता । हृदयाविधः । चित् । नमः । वरुणाय । अभिष्ठितः । वरुणस्य । पाशः ।

Word by Word
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध) अव्यय
अहिःthe serpent (Ahi)
अहिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
भूःBhūḥ (earth; sacred utterance)
भूः:
—
TypeIndeclinable
Rootभू (अव्यय/निपात; ‘भूः’ व्याहृति)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध) अव्यय
पृदाकुःthe spotted serpent (pṛdāku)
पृदाकुः:
Kartā
TypeNoun
Rootपृदाकु (प्रातिपदिक)
उरुwide, broad
उरु:
Karma
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
हिindeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
राजाthe king
राजा:
Kartā
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
Kartā (समनाधिकरणम् ‘राजा’)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
चकारmade, fashioned
चकार:
—
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
सूर्यायfor the Sun
सूर्याय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
पन्थाम्a path
पन्थाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
अन्वेतवाto be followed / to follow
अन्वेतवा:
—
TypeVerb
Rootअनु-इ (धातु) → अन्वेतृ (कृदन्त-भाव/तुमुन्)
उand/indeed (emphatic particle)
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (अव्यय)
अपदेin the trackless (place), where there is no footing
अपदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअ-पद (प्रातिपदिक)
पादाःfeet, footsteps
पादाः:
Karma (स्थाप्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
प्रतिधातवेto place, to set down
प्रतिधातवे:
—
TypeVerb
Rootप्रति-धा (धातु) → प्रतिधातृ (कृदन्त) / तुमुन्
अकरुतhe made
अकरुत:
—
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
अपवक्ताthe remover/warder-off (of evil), the one who speaks away
अपवक्ता:
Kartā (विशेषणरूपेण वरुणस्य)
TypeNoun
Rootअप-वच् (धातु) → अपवक्तृ (कृदन्त)
हृदयाविधःheart-piercing / heart-searching
हृदयाविधः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootहृदय + विध (प्रातिपदिक; ‘हृदयम्’ + ‘विध’)
चित्even
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
नमःobeisance
नमः:
Karma (उपहार/अर्प्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
वरुणायto Varuṇa
वरुणाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
अभिष्ठितःattended/overseen; encompassed
अभिष्ठितः:
Kartā/विशेषण (नमः-सम्बद्धः: ‘अभिष्ठितः’ = ‘आवृतः/समन्वितः’)
TypeAdjective
Rootअभि-स्था (धातु) → अभिष्ठित (कृदन्त-क्त)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
पाशःthe noose
पाशः:
Kartā/विषय (उल्लेख्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Varuṇa
S
Sūrya
Ā
Āpas (Waters)
Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
←Previous Mantra
Next Mantra→