Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 22

Rishi: Ritual Yajus tradition (attributed generically within the Vājasaneyin school).
Devata: Indra (primary); Viṣṇu (secondary bandhu); also Ukthas/All-gods as recipients.
Chandas: Prose-yajus.

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो॒ऽसीन्द्रा॑य त्वा बृ॒हद्व॑ते॒ वय॑स्वत उक्था॒व्यं॒ गृह्णामि । यत्त॑ इन्द्र बृ॒हद्वय॒स्तस्मै॑ त्वा॒ विष्ण॑वे त्वै॒ष ते॒ योनि॑रु॒क्थेभ्य॑स्त्वा दे॒वेभ्य॑स्त्वा देवा॒व्यं॒ य॒ज्ञस्यायु॑षे गृह्णामि

upayā́ma-gṛhīto ’sī́ndrāya tvā bṛhádvate váyasvata ukthāvyàṃ gṛhṇāmi | yát ta indra bṛhádvayaḥ tásmai tvā víṣṇave tvā eṣá te yónir ukthébhyaḥ tvā devébhyaḥ tvā devāvyàṃ yajñásyā́yuṣe gṛhṇāmi

Taken with the Upayāma art thou. For Indra thee, for the Great One, the vigorous, as Uktha-worthy, I take. What great vital power is thine, O Indra—therefor for Viṣṇu thee. This is thy womb. For the Ukthas thee; for the Gods thee—god-worthy—for the life of the sacrifice I take thee.

उपयाम-गृहीतः । असि । इन्द्राय । त्वा । बृहद्वते । वयस्वते । उक्थाव्यम् । गृह्णामि । यत् । ते । इन्द्र । बृहद्वयः । तस्मै । त्वा । विष्णवे । त्वा । एषः । ते । योनिः । उक्थेभ्यः । त्वा । देवेभ्यः । त्वा । देवाव्यम् । यज्ञस्य । आयुषे । गृह्णामि ।

उपयामगृहीतःtaken with the ‘upayāma’ (formula/act of taking)
उपयामगृहीतः:
विशेषणम् (कर्मणि-सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootउपयाम- (प्रातिपदिक) + √ग्रह् (ग्रहणे) (कृदन्त)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou (this)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
बृहद्वतेto the great/possessing greatness
बृहद्वते:
सम्प्रदान (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहद्वत् (प्रातिपदिक; बृहत्+वत्)
वयस्वतेto the vigorous/possessing vitality
वयस्वते:
सम्प्रदान (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवयस्वत् (प्रातिपदिक; वयस्+वत्)
उक्थाव्यम्fit for/connected with the uktha (recitation)
उक्थाव्यम्:
कर्म (गृह्णामि इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootउक्थाव्य (प्रातिपदिक)
गृह्णामिI take
गृह्णामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√ग्रह् (ग्रहणे)
यत्that which
यत्:
सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देश
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
बृहद्वयःgreat vitality/abundant vigor
बृहद्वयः:
विशेष्य (यत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootबृहद्वयस् (प्रातिपदिक; बृहत्+वयस्)
तस्मैto that (for that purpose/for him)
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
त्वाyou (this)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
विष्णवेfor Viṣṇu
विष्णवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
त्वाyou (this)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
एषःthis
एषः:
कर्ता (अस्ति-लुप्तः)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
योनिःwomb/seat/source
योनिः:
कर्ता (अस्ति-लुप्तः)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
उक्थेभ्यःfrom/among the uktha-recitals
उक्थेभ्यः:
अपादान/सम्बन्ध (contextual: ‘from/among ukthas’)
TypeNoun
Rootउक्थ (प्रातिपदिक)
त्वाyou (this)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
देवेभ्यःto/for the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान/अपादान (contextual)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्वाyou (this)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
देवाव्यम्belonging/fit for the gods
देवाव्यम्:
कर्म (गृह्णामि इत्यस्य; उक्थाव्यं इव)
TypeAdjective
Rootदेवाव्य (प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
आयुषेfor life/long life
आयुषे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
गृह्णामिI take
गृह्णामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√ग्रह् (ग्रहणे)
I
Indra
V
Viṣṇu
U
Ukthas (praise-hymns)
A
All Devas