Mantra 6
Rishi: As per manas-hymn transmission (anukramaṇī-variant)
Devata: Manas (as niyantṛ/controller)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
सु॒षा॒र॒थिरश्वा॑निव॒ यन्म॑नु॒ष्या॒न्नेनी॒यते॒ऽभीशु॑भिर्वा॒जिन॑ इव । हृ॒त्प्रति॑ष्ठं॒ यद॑जि॒रं जवि॑ष्ठं॒ तन्मे॒ मन॑: शि॒वस॑ङ्कल्पमस्तु
Transliteration
suṣāráthir·aśvā́n·iva·yán·manuṣyā́n·nenīyáte·’bhī́śubhir·vājína·iva | hṛt-prátiṣṭhaṃ·yád·ajiráṃ·jávīṣṭhaṃ·tán·me·máṇaḥ·śivá-saṅkalpam·astu
Translation
Like a skilful charioteer driving men as though they were horses, with reins, as a swift steed is driven; that which is established in the heart, which is not sluggish, most fleet,—may that mind of mine be of auspicious purpose.
Padapatha (Word Analysis)
सु-सारथिः । अश्वान्-इव । यत् । मनुष्याः । न-इनीयते । अभीशुभिः । वाजिनः । इव । हृत्-प्रतिष्ठम् । यत् । अजिरम् । जविष्ठम् । तत् । मे । मनः । शिव-सङ्कल्पम् । अस्तु ।
Word by Word
सु-सा-रथिःa good charioteer
सु-सा-रथिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसारथि (प्रातिपदिक) < रथ (प्रातिपदिक)
अश्वान्horses
अश्वान्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
यत्which/that (what)
यत्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनुष्याःmen, humans
मनुष्याः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
नेनीयतेis driven/led onward
नेनीयते:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु) [नयने]
अभीशुभिःwith reins
अभीशुभिः:
करण
TypeNoun
Rootअभीशु (प्रातिपदिक)
वाजिनःswift ones, racers
वाजिनः:
कर्तृ (उपमान-पक्षे)
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
हृत्-प्रतिष्ठम्resting/established in the heart
हृत्-प्रतिष्ठम्:
कर्म (यत्-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootहृत् (प्रातिपदिक) + प्रतिष्ठ (कृदन्त-प्रातिपदिक < प्र-स्था)
यत्which/that
यत्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अजिरम्unaging; unfailing
अजिरम्:
कर्म (यत्-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअजिर (प्रातिपदिक)
जविष्ठम्swiftest
जविष्ठम्:
कर्म (यत्-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootजविष्ठ (प्रातिपदिक; ‘जव’ का अतिशय)
तत्that
तत्:
कर्म (अस्तु-सम्बद्धम्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेmy / for me
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
मनःmind
मनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
शिव-सङ्कल्पम्of auspicious resolve
शिव-सङ्कल्पम्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (compound)
Rootशिव (प्रातिपदिक) + सङ्कल्प (प्रातिपदिक)
अस्तुmay it be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु) [भुवि]
Entities Mentioned
M
ManasRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes