Mantra 2
Rishi: Śukla-Yajurveda reflective mantra tradition
Devata: Manas / Yajña as immanent ‘yakṣa’ (wondrous potency)
Chandas: Anuṣṭubh-like (to be confirmed by metrical count).
Samhita Patha (Devanagari)
येन॒ कर्मा॑ण्य॒पसो॑ मनी॒षिणो॑ य॒ज्ञे कृ॒ण्वन्ति॑ वि॒दथे॑षु॒ धीरा॑: । यद॑पू॒र्वं य॒क्षम॒न्तः प्र॒जानां॒ तन्मे॒ मन॑: शि॒वस॑ङ्कल्पमस्तु
Transliteration
yéna कर्मā́ṇy apáso manīṣíṇo yajñé kṛṇvánti vidáthéṣu dhī́rāḥ | yád apū́rvaṃ yákṣam ántaḥ prajānā́ṃ tán me mánaḥ śivásaṅkalpam astu
Translation
Whereby the wise, the steadfast, perform the works in sacrifice, in the ritual assemblies; that wondrous, unprecedented power which is within creatures—may that my mind be of auspicious resolve.
Padapatha (Word Analysis)
येन॑ । कर्मा॑णि । अ॒पसः॑ । म॒नी॒षिणः॑ । य॒ज्ञे । कृ॒ण्वन्ति॑ । वि॒दथे॑षु । धीरा॑ः । यत् । अ॒पू॒र्वम् । य॒क्षम् । अ॒न्तः । प्र॒जानाम् । तत् । मे॒ । मनः॑ । शि॒व-स॑ङ्कल्पम् । अ॒स्तु॒ ।
Word by Word
येनby which
येन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कर्माणिactions, rites
कर्माणि:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
अपसःworks, labours
अपसः:
Karma
TypeNoun
Rootअपस् (प्रातिपदिक)
मनीषिणःthe wise (thinkers)
मनीषिणः:
Kartā
TypeNoun
Rootमनीषिन् (प्रातिपदिक)
यज्ञेin the sacrifice
यज्ञे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
कृण्वन्तिthey perform / they do
कृण्वन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
विदथेषुin the assemblies/rites
विदथेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविदथ (प्रातिपदिक)
धीराःsteadfast, wise
धीराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootधीर (प्रातिपदिक)
यत्which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपूर्वम्unprecedented, not-before
अपूर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअपूर्व (प्रातिपदिक)
यक्षमन्तःdesiring/striving (to obtain), seeking
यक्षमन्तः:
Kartā
TypeParticiple
Rootयक्ष् (धातु) → यक्षमन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक; शतृ/वर्तमान-कृदन्त)
प्रजानाम्of the creatures/people
प्रजानाम्:
(सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेmy
मे:
(सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
Kartā
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
शिवसङ्कल्पम्of auspicious resolve
शिवसङ्कल्पम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootशिव-सङ्कल्प (समास-प्रातिपदिक; कर्मधारयः)
अस्तुmay it be
अस्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Entities Mentioned
M
Manas (Mind)Y
Yajña (as immanent yakṣa/potency)S
Sādhya/Ṛtvij-ideal (mānīṣiṇaḥ, dhīrāḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes