Shukla Yajur Veda — Adhyaya 25, Mantra 18
Rishi: Traditional: attributed within the Svastyayana corpus to seers of benedictory hymns (often connected with Śaunaka/Āṅgirasa lineages in later indexing); VS internal r̥ṣi assignment is not explicit here
Devata: Īśāna/Lord of all; with explicit invocation of Pūṣan as protector
Chandas: Triṣṭubh (benedictory triṣṭubh style)
Samhita Patha (Devanagari)
तमीशा॑नं॒ जग॑तस्त॒स्थुष॒स्पतिं॑ धियञ्जि॒न्वमव॑से हूमहे व॒यम् । पू॒षा नो॒ यथा॒ वेद॑सा॒मस॑द् वृ॒धे र॑क्षि॒ता पा॒युरद॑ब्धः स्व॒स्तये॑
Transliteration
tám īśā́naṁ jágatas tastúṣas pátiṁ dhiyáñ jinvám ávase hūmahe vayám | pūṣā́ no yáthā védasā́masad vṛ́dhe rakṣitā́ pāyúr ádabdhaḥ svastáye
Translation
Him, the sovereign Lord of all that moveth and that standeth still, the quickener of devotion, for help we invoke, even we. May Pūṣan, that by knowledge he may sit beside us for our increase, be our guardian, our warder, unbeguiled, for our welfare.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । ईशा॑नम् । जग॑तः । त॒स्थुषः॑ । पतिम्॑ । धियम् । जि॒न्वम् । अव॑से । हूमहे । व॒यम् । पू॒षा । नः॒ । यथा॑ । वेद॑सा । अम॑सत् । वृ॒धे । र॒क्षि॒ता । पा॒युः । अद॑ब्धः । स्व॒स्तये॑
Word by Word
तम्him / that one
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईशानम्the ruler, lord
ईशानम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootईशान (प्रातिपदिक; √ईश् ‘to rule’ से)
जगतःof the world / of the moving creation
जगतः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिष्ठेय-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
तस्थुषःof the standing (creation)
तस्थुषः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (Kṛdanta) / Adjective
Rootतस्थुस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था ‘to stand’ का परिपूर्ण/परफेक्ट्-भाग)
पतिम्lord, master
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
धियम्thought, prayer, insight
धियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
जिन्वम्impelling / quickening (our prayer)
जिन्वम्:
सम्बोधन-सम्बन्ध (देवस्य विशेषणम्)
TypeVerb (imperative/participle-like Vedic form) / Adjective
Root√जिव्/√जिन्व् (धातु; ‘to quicken, impel, gladden’)
अवसेfor help, for protection
अवसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक) / √अव् ‘to protect’ से भाव
हूमहेwe invoke
हूमहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√ह्वे (धातु; ‘to call, invoke’)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पूषाPūṣan
पूषा:
कर्तृ (आशीर्वाद-वाक्ये)
TypeNoun (deity name)
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
नःour
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यथाas, so that
यथा:
सम्बन्ध (उपपद-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
वेदसाby knowledge / by sacred wisdom
वेदसा:
करण
TypeNoun
Rootवेदस् (प्रातिपदिक)
अमसत्may he be / he became
अमसत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (धातु; ‘to be’)
वृधेfor increase, for prosperity
वृधे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवृध् (प्रातिपदिक; ‘growth, increase’) / √वृध् से भाव
रक्षिताprotector
रक्षिता:
कर्तृ (विशेषणरूपेण पूष्णः)
TypeNoun (agent) / Adjective
Rootरक्षितृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √रक्ष् ‘to protect’ से)
पायुःguardian
पायुः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeNoun
Rootपायु (प्रातिपदिक; ‘guardian, protector’)
अदब्धःuninjured, undeceived
अदब्धः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअ-दब्ध (प्रातिपदिक; ‘unharmed, unbeguiled’; √दभ् ‘to harm/deceive’ + नञ्)
स्वस्तयेfor well-being, for welfare
स्वस्तये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootस्वस्ति (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ī
Īśāna (Sovereign Lord of all that moves and stands)P
PūṣanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes