Mantra 13
Rishi: Traditionally connected with Prajāpati-hymn strata; in Śukla-Yajur usage often treated as ‘anukta/ādeśika’ (ritually assigned rather than author-attributed)
Devata: Prajāpati (‘Ka’), i.e. the undifferentiated divine totality
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as transmitted in Yajurvedic liturgical prose-verse)
Samhita Patha (Devanagari)
य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यस्य॑ छा॒यामृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Transliteration
yá ātmadā́ baladā́ yásya víśva upā́sate praśíṣaṃ yásya devā́ḥ | yásya chāyā́mṛ́taṃ yásya mṛtyúḥ kásmai devā́ya havíṣā vidhema
Translation
He who bestoweth life, he who bestoweth strength; whose ordinance all beings revere, whose ordinance the Gods obey; whose shadow is immortality, whose shadow is death—to what God shall we offer worship with oblation?
Padapatha (Word Analysis)
यः । आत्म॒-दाः । बल॒-दाः । यस्य॑ । विश्वे॑ । उप॒-आस॑ते । प्र॒-शिष॑म् । यस्य॑ । दे॒वाः । यस्य॑ । छा॒या । अमृत॑म् । यस्य॑ । मृ॒त्युः । कस्मै॑ । दे॒वाय॑ । ह॒विषा॑ । विधेम
Word by Word
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आत्मदाgiver of self (life)
आत्मदा:
Kartā
TypeAdjective
Rootआत्मन् + द (दा-धातु) → आत्मद (प्रातिपदिक)
बलदाgiver of strength
बलदा:
Kartā
TypeAdjective
Rootबल + द (दा-धातु) → बलद (प्रातिपदिक)
यस्यof whom / whose
यस्य:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वःall (the universe / everyone)
विश्वः:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
उपासतेworship / sit near (revere)
उपासते:
Karma
TypeVerb
Rootउप-आस् (धातु)
प्रशिषम्command / rule
प्रशिषम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्र-शास् (धातु) → प्रशिष् (स्त्री. प्रातिपदिक)
यस्यof whom / whose
यस्य:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यस्यof whom / whose
यस्य:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
छायाshadow
छाया:
Kartā
TypeNoun
Rootछाया (स्त्री. प्रातिपदिक)
अमृतम्immortality / nectar
अमृतम्:
Kartā
TypeNoun
Rootअमृत (नपुं. प्रातिपदिक)
यस्यof whom / whose
यस्य:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Kartā
TypeNoun
Rootमृत्यु (पुं. प्रातिपदिक)
कस्मैto which (god)?
कस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवायto the god
देवाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहविस् (नपुं. प्रातिपदिक)
विधेमmay we offer / may we perform
विधेम:
Karma
TypeVerb
Rootवि-धा (धातु)
Entities Mentioned
P
Prajāpati (Ka)V
Viśve Devāḥ (All the gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes