Mantra 7
Rishi: Vedic tradition (Aśvamedha anuvāka material)
Devata: Vāta/Apas with Indra as the referenced power; operative focus on Aśva
Chandas: Mixed/irregular (prose-like triṣṭubh tendency; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
यद्वातो॑ अ॒पो अ॑गनीगन्प्रि॒यामिन्द्र॑स्य त॒न्व॒म् । ए॒तᳪ स्तो॑तर॒नेन॑ प॒था पुन॒रश्व॒माव॑र्तयासि नः
Transliteration
yád vā́to apó aganīgan priyā́m índrasya tanvàm | etáṃ stotaranéna pathā́ púnar áśvam ā́vartayāsi naḥ
Translation
When the Wind led on the Waters, dear as Indra’s very body,—by this path of laudation thou bringest back again the horse unto us.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । वातः॑ । अ॒पः । अ॒ग॒नी॒ग॒न् । प्रि॒याम् । इन्द्र॑स्य । त॒न्व॑म् । ए॒तम् । स्तो॒त॒र॒नेन॑ । प॒था । पुनः॑ । अश्व॑म् । आ॒व॒र्त॒य॒सि॒ । नः
Word by Word
यत्that which / when
यत्:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध-निर्देशः: ‘यत्…तत्’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वातःthe Wind
वातः:
Kartā
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अगनीगन्drove/led (them)
अगनीगन्:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + अङ्ग (उपसर्गः: अ-; निघात-विशेषः), पुनरुक्त-आगमः ‘अगनी-’ (वैदिक-प्रयोगः)
प्रियाम्dear, beloved
प्रियाम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तन्वम्body, person
तन्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक; वैदिके ‘तन्व’ रूपम्)
एतम्this (one)
एतम्:
Karma (उद्देश्यः/प्रत्यवस्थानम्)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तोतरO praiser
स्तोतर:
(Sambodhana) संबोधनम्
TypeNoun
Rootस्तोतृ (प्रातिपदिक)
अनेनby this
अनेन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पथाby the path
पथा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपथिन्/पथ (प्रातिपदिक)
पुनःagain
पुनः:
(Kriyā-viśeṣaṇa) क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
अश्वम्the horse
अश्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
आवर्तयासिyou cause to return / you bring back
आवर्तयासि:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) + आ (उपसर्गः) + णिच् (आवर्तय-)
नःfor us / of us
नः:
Sampradāna (हितार्थे) / Sambandha
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Vāta (Wind)Ā
Āpas (Waters)I
IndraA
Aśva (Aśvamedha horse)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes