Shukla Yajur Veda — Adhyaya 15, Mantra 23
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (ṛc-like structure; employed within yajus collection)
Samhita Patha (Devanagari)
भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भि॒: सच॑से शि॒वाभि॑: । दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे स्व॒र्षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह॑म्
Transliteration
bhúvo yajñásya rájasaś ca netā́ yátrā niyúdbhiḥ sácase śivā́bhiḥ | diví mū̱rdhā́naṃ dadhise svar-sā́ṃ jihvā́m agne cakṛṣe havyavā́ham
Translation
Leader of the world, and of the sacrifice, and of the airy region, wherewith thou joinest thyself with auspicious, harnessed powers,—in heaven thou settest thy head; a heaven-winning tongue, O Agni, thou hast fashioned, as the bearer of oblations.
Padapatha (Word Analysis)
भुवः॑ । य॒ज्ञस्य॑ । रज॑सः । च॒ । ने॒ता । यत्र॑ । नि॒युद्भिः॑ । सच॑से । शि॒वाभिः॑ । दि॒वि । मू॒र्धान॑म् । द॒धि॒षे॒ । स्व॒र्-सा॑म् । जि॒ह्वाम् । अ॒ग्ने॒ । च॒कृ॒षे॒ । ह॒व्य॒वाह॑म्
Word by Word
भुवःof the world/earth (bhūḥ)
भुवः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
रजसःof the mid-region/space (rajas)
रजसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
नेताleader/guide
नेता:
कर्तृ (of implied ‘असि’)
TypeNoun
Rootनेतृ (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
नियुद्भिःwith harnessed teams/reins
नियुद्भिः:
करण
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिक)
सचसेyou associate/consort (with)
सचसे:
क्रिया
TypeVerb
Rootसच् (धातु)
शिवाभिःwith auspicious (ones)
शिवाभिः:
करण (with ‘नियुद्भिः’ as co-instrument)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
मूर्धानम्head/top
मूर्धानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
दधिषेyou have placed/you set
दधिषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
स्वर्षाम्resounding/bright-sounding
स्वर्षाम्:
कर्म (as qualifier)
TypeAdjective
Rootस्वर्षा (प्रातिपदिक)
जिह्वाम्tongue
जिह्वाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
चकृषेyou have made/you fashioned
चकृषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
हव्यवाहम्the oblation-carrier (fire)
हव्यवाहम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहव्यवाह (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes