Shloka 53

Sadācāra–Varṇa-lakṣaṇa and Prātaḥkṛtya

Right Conduct, Social Typologies, and Morning Purification

Devanagari script

द्र व्यमिज्यादिरूपं स्यात्तीर्थस्नानादि दैहिकम् । धनेन धनमाप्नोति तपसा दिव्यरूपताम्

Transliteration

dra vyamijyādirūpaṃ syāttīrthasnānādi daihikam | dhanena dhanamāpnoti tapasā divyarūpatām

Translation

درویہ سے اِجیا وغیرہ (پوجا و یَجْن) انجام پاتے ہیں، اور تیرتھ-سنان وغیرہ جسمانی کرم ہیں۔ دولت سے دولت بڑھتی ہے، مگر تپسیا سے دیویہ روپتا—روشن و پاکیزہ حالت—حاصل ہوتی ہے۔

Word by Word

• द्रव्यम्: material (means)
• द्रव्यम्: कर्ता/विधेय (Subject/Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: द्रव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (विधेय-रूपे प्रथमा)

• इज्या-आदि-रूपम्: having the form of worship etc.
• इज्या-आदि-रूपम्: विधेय (Predicate)
• Type: Noun
• Root: इज्या (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (इज्या आदिः यस्य तत् रूपम्)

• स्यात्: would be/is (should be understood as)
• स्यात्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तीर्थ-स्नान-आदि: pilgrimage-bathing etc.
• तीर्थ-स्नान-आदि: विशेषण (Qualifier)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + स्नान (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (तीर्थे स्नानम्, तदादि)

• दैहिकम्: bodily/physical
• दैहिकम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: दैहिक (प्रातिपदिक; देह + ठक् तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तद्धितान्त विशेषण

• धनेन: by wealth
• धनेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• धनम्: wealth
• धनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आप्नोति: attains
• आप्नोति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तपसा: by austerity
• तपसा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• दिव्य-रूपताम्: divine form/state
• दिव्य-रूपताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + रूपता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (दिव्या रूपता)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Mahādeva

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches the Shaiva principle that results align with the means: external, material actions yield material fruits, while inner discipline (tapas) purifies and elevates the being toward a divine fitness for Śiva-realization.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship can be performed with offerings (dravya) and ritual acts, but the verse implies that such acts chiefly produce corresponding worldly merit; deeper transformation for approaching Saguna Śiva with purity requires tapas and inner refinement.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It points to adopting tapas alongside worship—regular vows, disciplined living, and sustained sādhanā (such as japa of the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya”) rather than relying only on pilgrimage-bathing or material offerings.