Shloka 64

Kirātāvatāra, Durvāsā-upākhyāna, and the Logic of Divine Rescue

Kirātākhyam-avatāra; Pāṇḍava-prasaṅga

Devanagari script

पार्थिवस्य विधानं च तस्मै मुनिवरो ददौ । प्रत्युवाच च तं व्यासो धनंजयमुदारधीः

Transliteration

pārthivasya vidhānaṃ ca tasmai munivaro dadau | pratyuvāca ca taṃ vyāso dhanaṃjayamudāradhīḥ

Translation

اُس برتر مُنی نے اسے پارتھِو (مٹی سے) شِو پوجا کا طریقہ سکھایا۔ پھر عالی ہمت ویاس نے دھننجے (ارجن) کو جواب دیا۔

Word by Word

• पार्थिवस्य: of the earthen (liṅga/rite)
• पार्थिवस्य: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठीविभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular/एकवचन), पुंलिङ्ग (Masculine/पुंलिङ्ग)

• विधानम्: procedure; ordinance
• विधानम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विधान (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nominative/Accusative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (Neuter)

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (Conjunction/समुच्चय)

• तस्मै: to him
• तस्मै: सम्प्रदान (Sampradāna/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थीविभक्ति (Dative/चतुर्थी), एकवचन, पुंलिङ्ग (Masculine)

• मुनिवरः: the best of sages
• मुनिवरः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि + वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: मुनिनां वरः), प्रथमा विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग

• ददौ: gave
• ददौ: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: प्रति-

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (Conjunction)

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन, पुंलिङ्ग

• व्यासः: Vyāsa
• व्यासः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन, पुंलिङ्ग

• धनंजयम्: Dhanañjaya (Arjuna)
• धनंजयम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धनंजय (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग

• उदारधीः: of noble intellect
• उदारधीः: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उदार + धी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (उदारा धीः यस्य सः/उदारधीः), प्रथमा विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग

Speaker

Suta Goswami (narrating the account; within the narrative, Vyasa addresses Arjuna)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

Ritual Elements

Offering: pushpa

Characters & Entities

• Vyasa
• Dhanañjaya (Arjuna)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It emphasizes that devotion to Shiva bears fruit when guided by right injunctions (vidhi): a realized sage transmits the correct method, turning worship into a disciplined path toward Shiva’s grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The “Pārthiva” method points to Saguna worship through a tangible earthen Liṅga, where form-based devotion becomes a focused means to approach the formless Supreme Shiva.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It directly indicates learning and performing Pārthiva Liṅga pūjā according to prescribed steps—typically supported by mantra-japa (notably Shiva mantras such as the Pañcākṣarī) and disciplined observance.