Shloka 29

साधुवेषद्विजाह्वयावतारकथनम् | Account of the ‘Sādhu-veṣa’ Brahmin-Named Incarnation

Prelude

Devanagari script

सर्वान्संपृच्छ यत्नेन मेनादीन्पा र्वती विना । रोगिणे नौषधं शैल कुपथ्यं रोचते सदा

Transliteration

sarvānsaṃpṛccha yatnena menādīnpā rvatī vinā | rogiṇe nauṣadhaṃ śaila kupathyaṃ rocate sadā

Translation

اے شیل راج ہمالیہ! مینا وغیرہ سب سے کوشش کے ساتھ مشورہ کر، مگر پاروتی کو درمیان میں نہ لا۔ بیمار کو دوا کبھی پسند نہیں آتی؛ اسے تو کُپتھّیہ ہی ہمیشہ بھاتا ہے۔

Word by Word

• सर्वान्: all (people)
• सर्वान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (जनान् implied)

• सम्पृच्छ: ask thoroughly
• सम्पृच्छ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग-सम्

• यत्नेन: with effort
• यत्नेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• मेना-आदीन्: Menā and others
• मेना-आदीन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मेना (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष—‘मेना आदिः येषां तान्’ (Menā and others)

• पार्वती: Pārvatī
• पार्वती: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (अव्यक्त-अपादानार्थे सह ‘विना’); ‘पार्वतीं विना’ अर्थे पाठभेदे द्वितीया अपेक्षिता

• विना: without
• विना: Apadana-marker (अपादान-चिह्न)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय, वियोगार्थक-उपपद (preposition: without)

• रोगिणे: for a sick person
• रोगिणे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: रोगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• औषधम्: medicine
• औषधम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: औषध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शैल: O mountain-lord
• शैल: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• कु-पथ्यम्: unwholesome food/regimen
• कु-पथ्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कु (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + पथ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय—‘कुत्सितं पथ्यम्’ (unwholesome regimen)

• रोचते: is pleasing/appeals
• रोचते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time: always)

Speaker

Lord Shiva (instructing Himālaya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Parvati
• Mena
• Himalaya

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches discernment: the bound soul (like a patient) often dislikes the “medicine” of dharma and tapas, preferring what strengthens bondage; Shiva urges careful, protective decision-making aligned with spiritual welfare.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Saguna Shiva acts as compassionate guide and healer: devotion to Shiva and Linga-worship is the curative discipline, even when the ego initially resists it—like a patient resisting medicine.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Adopt the ‘medicine’ consistently: japa of the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) with disciplined conduct, avoiding kupathya—habits that disturb purity and devotion.