Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

उपमन्युकुमारस्य क्षीरार्थ-प्रार्थना तथा शिवप्रसाद-निबन्धनम् | Upamanyu’s Longing for Milk and the Doctrine of Shiva’s Grace

शृणु मातर्वचो मेऽयमहादेवोऽस्ति चेत्क्वचित् । चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम्

śṛṇu mātarvaco me'yamahādevo'sti cetkvacit | cirādvā hyacirādvāpi kṣīrodaṃ sādhayāmyaham

ماں، میری بات سنو—اگر مہادیو کہیں بھی ہیں، تو دیر ہو یا جلدی، میں ضرور کَشیراودھی (دودھ کے سمندر) تک پہنچ کر اسے حاصل کروں گا۔

śṛṇulisten
śṛṇu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (श्रु)
FormLoṭ (Imperative), Madhyama puruṣa, Ekavacana
mātarO mother
mātar:
Sambodhyā (सम्बोध्य)
TypeNoun
Rootmātṛ (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Sambodhana, Ekavacana
vacaḥword(s) / speech
vacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Dvitīyā, Ekavacana
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Ṣaṣṭhī (Genitive) / Caturthī (Dative) Ekavacana; here genitive ‘my’
ayamthis
ayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
mahādevaḥMahādeva
mahādevaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + deva (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya samāsa, Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; apposition to ayam
astiis / exists
asti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (अस्)
FormLaṭ lakāra (Present/लट्), Prathama puruṣa, Ekavacana
cetif
cet:
Sambandha-sūcaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootcet (अव्यय)
FormŚarthe nipāta (conditional particle/शर्त-निपात)
kvacitsomewhere / at some time
kvacit:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootkvacit (अव्यय)
FormDeśa/avasthā-avyaya (indefinite adverb/अनिश्चित-अव्यय)
cirātafter a long time
cirāt:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootcira (प्रातिपदिक)
FormAblative used adverbially (Pañcamī-avyayībhāva sense); kāla-avyaya
or
:
Sambandha-sūcaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormVikalpa-nipāta (disjunctive particle/विकल्प-निपात)
hiindeed
hi:
Sambandha-sūcaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormAvadhāraṇa/hetu-nipāta (emphatic/causal particle/निपात)
acirātsoon / after a short time
acirāt:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootacira (प्रातिपदिक)
FormAblative used adverbially; kāla-avyaya
or
:
Sambandha-sūcaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormVikalpa-nipāta
apialso / even
api:
Sambandha-sūcaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormSamuccaya/avadhāraṇa-nipāta (particle ‘also/even’/निपात)
kṣīrodamthe ocean of milk
kṣīrodam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkṣīra (प्रातिपदिक) + uda (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa samāsa (kṣīrasya udaḥ), Napuṃsaka, Dvitīyā, Ekavacana
sādhayāmiI will accomplish / bring about
sādhayāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sādh (साध्)
FormLaṭ (Present), Uttama puruṣa (1st person/उत्तम), Ekavacana
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana

A son addressing his mother (narrative voice within Śatarudrasaṃhitā; speaker inferred from dialogue as a devotee seeking Mahādeva)

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Mahādeva

Sthala Purana: The verse frames a quest for Mahādeva, using Kṣīra-samudra (Ocean of Milk) as a mythic locus of divine presence and attainability; it functions as a narrative ‘direction’ for tapas rather than a Jyotirliṅga origin.

Significance: Models the Siddhāntic posture of the paśu: determined seeking that culminates in Śiva’s anugraha (grace) through sustained effort and right orientation.

Cosmic Event: Kṣīra-samudra as cosmological symbol (amṛta/daiva-samudra-manthana milieu), invoked as a destination for divine encounter.

S
Shiva (Mahadeva)

FAQs

The verse highlights niścaya (firm resolve) in bhakti: the devotee’s conviction that Mahādeva truly exists and can be reached, and that sincere effort—whether slow or swift—culminates in divine attainment.

By naming “Mahādeva” as a reachable Lord, it supports Saguna-upāsanā—approaching Shiva as compassionate and accessible. In Shaiva practice this resolve is expressed through Linga worship, mantra-japa, and vowed pilgrimage undertaken with certainty of Shiva’s grace.

The practical takeaway is sādhana with perseverance: daily Panchākṣarī japa (Om Namaḥ Śivāya), Linga-archana with bhasma and bilva, and disciplined vrata/pilgrimage until the spiritual goal is fulfilled.