Shloka 12

हनूमत्प्रादुर्भावः (Hanūmat-prādurbhāvaḥ) — The Manifestation/Birth of Hanumān as Śiva’s Agency

Devanagari script

सूर्याज्ञया तदंशत्य सुग्रीवस्यान्तिकं ययौ । मातुराज्ञामनुप्राप्य रुद्रांशः कपिसत्तमः

Transliteration

sūryājñayā tadaṃśatya sugrīvasyāntikaṃ yayau | māturājñāmanuprāpya rudrāṃśaḥ kapisattamaḥ

Translation

سورج کے حکم سے وہ الٰہی جز سوگریو کے پاس گیا۔ ماں کا حکم بھی پا کر، رودر کے جز کے طور پر وہ افضل بندر اسی کے مطابق روانہ ہوا۔

Word by Word

• सूर्य-आज्ञया: by the Sun’s command
• सूर्य-आज्ञया: Hetu/Karana (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; आज्ञा-शब्दः स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• तत्-अंशः: his portion/emanation
• तत्-अंशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; अंश-शब्दः पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अत्य: very/exceedingly
• अत्य: Prakaraṇa (प्रकार/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; उपसर्ग/क्रियाविशेषण (intensifier)

• सुग्रीवस्य: of Sugrīva
• सुग्रीवस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• अन्तिकम्: near (to the presence)
• अन्तिकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या/इ (धातु: इण्-गतौ)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मातुः: of (his) mother
• मातुः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• आज्ञाम्: command
• आज्ञाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अनुप्राप्य: having obtained/received
• अनुप्राप्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु-प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) from √आप् with उपसर्ग अनु+प्र; अव्ययभाव

• रुद्र-अंशः: a portion of Rudra
• रुद्र-अंशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; अंश-शब्दः पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कपि-सत्तमः: the best of monkeys
• कपि-सत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (श्रेष्ठः कपीनाम्); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Rudra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Surya
• Sugriva
• Rudra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights how a Rudra-aṃśa (a partial manifestation of Śiva) acts in harmony with divine ordinance and dharma—showing that spiritual power is fulfilled through disciplined obedience and purposeful service rather than ego-driven action.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By identifying the hero as a Rudra-aṃśa, the text reinforces Saguna Śiva—Śiva manifesting with attributes and forms to guide beings. Remembering such manifestations supports devotional focus (bhakti) toward Śiva’s accessible, grace-bestowing forms, as in Liṅga worship.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is sankalpa with the Panchākṣarī—silently repeating “Om Namaḥ Śivāya” while cultivating niyama (discipline) and obedience to righteous duty, offering one’s actions to Rudra as seva.