Shloka 13

संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇanam) — “Narration of Sandhyā’s Austerity and Encounter with Śiva”

Devanagari script

सर्वं शांतं निर्मलं निर्विकारं ज्ञानागम्यं स्वप्रकाशेऽविकारम् । खाध्वप्रख्यं ध्वांतमार्गात्परस्तद्रूपं यस्य त्वां नमामि प्रसन्नम्

Transliteration

sarvaṃ śāṃtaṃ nirmalaṃ nirvikāraṃ jñānāgamyaṃ svaprakāśe'vikāram | khādhvaprakhyaṃ dhvāṃtamārgātparastadrūpaṃ yasya tvāṃ namāmi prasannam

Translation

اے مہربان و شاداں پر بھو! تیرا روپ سراسر سکون، پاکیزہ اور بے تغیر ہے—سچے گیان سے حاصل، خود روشن اور ہمیشہ غیر متبدّل۔ وہ آکاش کی طرح وسیع ہے اور اَگیان کے اندھیرے کے راستے سے پرے؛ میں تجھے سجدۂ نمسکار کرتا ہوں۔

Word by Word

• सर्वम्: all; wholly
• सर्वम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण

• शान्तम्: peaceful
• शान्तम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (प्रातिपदिक; शम् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, विशेषण

• निर्मलम्: spotless/pure
• निर्मलम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्-मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• निर्विकारम्: unchanging
• निर्विकारम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्-विकार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• ज्ञान-अगम्यम्: not reachable by (mere) knowledge
• ज्ञान-अगम्यम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान + अगम्य (प्रातिपदिक; अगम्य = गम् धातोः कृत्य, नञ्-पूर्वक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-पूर्वक कृत्य (अगम्य), विशेषण

• स्व-प्रकाशे: in self-luminosity
• स्व-प्रकाशे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: स्व + प्रकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• अविकारम्: unchanging
• अविकारम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अविकार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• ख-अध्व-प्रख्यम्: resembling the path of the sky (vast/space-like)
• ख-अध्व-प्रख्यम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ख + अध्वन् + प्रख्य (प्रातिपदिक; प्रख्य = ख्या धातोः क्तिन्/यत्-आधारित विशेषण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष, विशेषण

• ध्वान्त-मार्गात्: from the path of darkness
• ध्वान्त-मार्गात्: Apadana (अपादान/Ablative-source)
• Type: Noun
• Root: ध्वान्त + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• परः: beyond
• परः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• तत्-रूपम्: that form/nature
• तत्-रूपम्: Vishaya (विषय/Topic)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (तत् एव रूपम्)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्धसूचक

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• नमामि: I bow to
• नमामि: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• प्रसन्नम्: gracious/pleased
• प्रसन्नम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक; सद्/सन् धातोः क्त, प्र-उपसर्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, विशेषण (त्वाम्)

Speaker

Sati (offering a hymn of praise to Lord Shiva)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Mantra: sarvaṃ śāṃtaṃ nirmalaṃ nirvikāraṃ jñānāgamyaṃ svaprakāśe'vikāram | khādhvaprakhyaṃ dhvāṃtamārgātparastadrūpaṃ yasya tvāṃ namāmi prasannam

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Satī

Role: liberating

Ritual Elements

Offering: dhupa

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It praises Shiva as Pati—the self-luminous, stainless, changeless Reality—known through jñāna and devotion, and as the One who leads the soul beyond the darkness of ignorance toward liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though describing Shiva’s nirguṇa, changeless nature, it supports Saguna/Linga worship as a practical focus for devotion through which the devotee realizes that same self-revealing, all-pervading Shiva.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Meditate on Shiva as self-luminous awareness (svaprakāśa) while repeating the Panchakshara “Om Namaḥ Śivāya,” contemplating the removal of dhvānta (ignorance) and establishing inner śānti (peace).