Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 59

दिव्य-भवन-छत्र-निर्माणः तथा देवसमाह्वानम्

Divine Pavilion and Canopy; Summoning the Gods

Devanagari script

शिवस्तस्याः समाज्ञाय गुप्तं चक्रे मनोभवम् । सत्ये पणं स्वकीयं हि कथा बह्वीर्वदन्प्रभुः

Transliteration

śivastasyāḥ samājñāya guptaṃ cakre manobhavam | satye paṇaṃ svakīyaṃ hi kathā bahvīrvadanprabhuḥ

Translation

شِو نے اس کی نیت جان کر اپنے اندر اٹھنے والے منو بھاؤ (کامی جذبے) کو چھپا لیا؛ اور اپنے سچے پَن پر قائم پرَبھُو نے عہد کی پاسداری کے لیے بہت سی باتیں کہیں۔

Word by Word

• शिवः: Śiva
• शिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• समाज्ञाय: having fully known
• समाज्ञाय: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/ल्यप्-भाव), अव्ययभाव

• गुप्तम्: hidden/secret
• गुप्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गुप्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (मनोभव-विशेषण)

• चक्रे: made/did
• चक्रे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• मनोभवम्: love/desire (mind-born)
• मनोभवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् + भव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (मनसः भवः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सत्ये: in truth / truly
• सत्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• पणम्: wager/pledge
• पणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्वकीयम्: his own
• स्वकीयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वकीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पण-विशेषण)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• कथाः: stories/words
• कथाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• बह्वीः: many
• बह्वीः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बह्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (कथा-विशेषण)

• वदन्: speaking
• वदन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (प्रभु-विशेषण)

• प्रभुः: the Lord
• प्रभुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Īśāna

Shakti Dimension

Shakti Form: Satī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Shiva
• Sati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights Śiva’s lordship over the mind: even when desire arises, He remains self-contained and governed by satya (truth) and dharma, teaching devotees inner mastery and steadfastness in vows.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Saguna Śiva is portrayed as the compassionate Lord who models disciplined conduct; in Linga-worship, devotees contemplate this purity and restraint—approaching the Linga with truthfulness, self-control, and sincere bhakti.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is satya-vrata (truth-observance) with japa of the Panchakshara “Om Namaḥ Śivāya,” supported by calm breath and sense-restraint—ideally combined with simple Mahāśivarātri-style discipline (fasting/light diet and focused worship).