Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 64

नन्दाव्रत-समाप्तिः तथा शङ्करस्य प्रत्यक्ष-दर्शनम्

Completion of the Nandā-vrata and Śiva’s Direct Appearance

Devanagari script

स कामबाणविद्धोपि परित्यज्यात्म चिंतनम् । सतीं विचिंतयन्नास्ते व्याकुलः प्राकृतो यथा

Transliteration

sa kāmabāṇaviddhopi parityajyātma ciṃtanam | satīṃ viciṃtayannāste vyākulaḥ prākṛto yathā

Translation

کامی دیوتا کے تیروں سے زخمی ہونے پر بھی اس نے باطنی مراقبہ چھوڑ دیا اور ستی ہی کا خیال کرتے ہوئے بے قرار، ایک عام دنیا دار آدمی کی طرح بیٹھا رہا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• काम-बाण-विद्धः: pierced by Kāma’s arrow
• काम-बाण-विद्धः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम (प्रातिपदिक) + बाण (प्रातिपदिक) + विद्ध (विध् धातु + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (कामस्य बाणेन विद्धः)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-भावक अव्यय (particle: even/also)

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + त्यज् (धातु) + ल्यप् (कृत्)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• आत्म: self
• आत्म: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: समास-पूर्वपद/उपपद-रूपेण (as first member); अर्थतः ‘स्व’

• चिन्तनम्: meditation/thought
• चिन्तनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चिन्तन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सतीम्: Satī
• सतीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; proper name

• विचिन्तयन्: thinking of
• विचिन्तयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि + चिन्त् (धातु) + शतृ (कृत्)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• आस्ते: remains/sits
• आस्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• व्याकुलः: agitated
• व्याकुलः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्याकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्राकृतः: ordinary/worldly
• प्राकृतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राकृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यथा: as/like
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक अव्यय (comparative: as/like)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shakti Dimension

Shakti Form: Satī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Shiva
• Sati
• Kama

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights how even a lofty being can appear shaken when touched by Kāma (desire), showing that true spiritual steadiness lies in returning to ātma-cintana (inner contemplation) rather than being carried away by mental agitation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

It contrasts restless, emotion-driven fixation with disciplined remembrance: Linga worship and Saguna Shiva-bhakti are meant to gather the mind into one-pointed reverence, restoring inner poise and turning desire into devotion.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The practical takeaway is to re-establish ātma-cintana through japa—especially the Panchakshara “Om Namaḥ Śivāya”—along with steady dhyāna on Shiva (Linga or form), supported by Shaiva observances like bhasma (Tripuṇḍra) and rudrāksha if one follows them.