Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 47

विष्णोर्दर्शनं स्तुतिश्च

Viṣṇu’s Manifestation and Brahmā’s Hymn

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तत्क्षणं मेशश्शिवं सस्मार स्वप्रभुम् । कृपया तस्य संप्राप्य ज्ञानमूचे च मां ततः

Transliteration

brahmovāca | ityuktvā tatkṣaṇaṃ meśaśśivaṃ sasmāra svaprabhum | kṛpayā tasya saṃprāpya jñānamūce ca māṃ tataḥ

Translation

برہما نے کہا—یوں کہہ کر اسی لمحے میش نے اپنے پرَبھو شِو کا سمرن کیا۔ شِو کی کرپا سے اسے حقیقی گیان حاصل ہوا، پھر اس نے وہی گیان مجھے سنایا۔

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया/finite verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• उक्त्वा: having spoken
• उक्त्वा: Purvakala (पूर्वकाल/preceding action)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): ‘having said’

• तत्-क्षणम्: at that very moment
• तत्-क्षणम्: Adhikarana (अधिकरण/Time locus)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचन; अव्ययीभावार्थे कर्मप्रवचनीयवत्—‘at that moment’ (तस्मिन् क्षणे)

• मेशः: the lord (Meśa)
• मेशः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: मेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संबोधन/नाम (here: ‘the lord’, epithet)

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सस्मार: remembered / meditated upon
• सस्मार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्व-प्रभुम्: his own lord
• स्व-प्रभुम्: Karma (कर्म/Object apposition)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (one’s own lord)

• कृपया: by (his) grace / compassion
• कृपया: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• सम्-प्राप्य: having obtained
• सम्-प्राप्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु) → प्राप्य (कृदन्त)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष अव्यय (gerund): ‘having attained/obtained’; उपसर्ग: सम्, प्र

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ऊचे: said
• ऊचे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (उवाच/ऊचे-प्रयोग)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• माम्: to me
• माम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन

• ततः: then / thereafter
• ततः: Adhikarana (अधिकरण/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, काल/क्रमवाचक (then/thereafter)

Speaker

Brahma

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Brahma
• Shiva
• Meśa

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights Śiva’s anugraha (grace): sincere remembrance of the Lord results in jñāna, showing that liberation-oriented knowledge arises through devotion supported by Śiva’s compassion.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse emphasizes personal remembrance of Śiva as one’s Lord (sva-prabhu), aligning with Saguna upāsanā—worship of Śiva in a relatable form (including the Liṅga) that invites grace and inner awakening.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Śiva-smaraṇa (remembrance/meditation) is central—practically expressed through japa of “Om Namaḥ Śivāya,” steady dhyāna on Śiva or the Liṅga, and a prayerful attitude seeking Śiva’s kr̥pā for right understanding.