Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 25

विष्णोर्दर्शनं स्तुतिश्च

Viṣṇu’s Manifestation and Brahmā’s Hymn

Devanagari script

धिक्कारं कृतवान् सर्वान्निजं मत्वा परप्रभुम् । ज्ञानिनं योगिनं नाथाभोगिनं विजितेन्द्रियम्

Transliteration

dhikkāraṃ kṛtavān sarvānnijaṃ matvā paraprabhum | jñāninaṃ yoginaṃ nāthābhoginaṃ vijitendriyam

Translation

سب کچھ اپنے آپ کو ہی سمجھ کر اس نے سب کو ملامت کی؛ اور اس نے اُس پرم پربھو کی بھی توہین کی—جو تَتّوَجْن، مہایوگی، ناتھ، بھوگ سے پرے اور جیتےندری ہیں۔

Word by Word

• धिक्कारम्: censure/abuse
• धिक्कारम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: धिक्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृतवान्: (he) did / having done
• कृतवान्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (one who has done)

• सर्वान्: all (persons)
• सर्वान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनामसदृश-विशेषण (used substantively)

• निजम्: one's own
• निजम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier of प्रभुम्)

• मत्वा: having considered
• मत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having considered)

• परप्रभुम्: the supreme lord
• परप्रभुम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पर + प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय-समासः (परः प्रभुः = supreme lord)

• ज्ञानिनम्: the knower
• ज्ञानिनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणवत् (appositive to परप्रभुम्)

• योगिनम्: the yogin
• योगिनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; appositive

• नाथाभोगिनम्: the unattached lord
• नाथाभोगिनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: नाथ + अभोगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (नाथः अभोगी = lord who is non-enjoyer / unattached)

• विजितेन्द्रियम्: one who has conquered the senses
• विजितेन्द्रियम्: विशेषण (Qualifier of परप्रभुम्)
• Type: Adjective
• Root: विजित + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (विजित = conquered) + इन्द्रिय; तत्पुरुषः (विजितानि इन्द्रियाणि यस्य)

Speaker

Suta Goswami (narrating the Sati Khanda account to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Mahādeva

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It condemns ego (ahaṅkāra) that makes one belittle others and even disrespect Shiva, the Supreme Yogi; Shaiva teaching here is that humility and recognition of Pati (Shiva) are essential for liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse highlights Shiva as the supreme, sense-conquering Lord; Linga worship trains the devotee to bow down, dissolve pride, and approach Saguna Shiva with reverence rather than judgment or social status.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Cultivate indriya-nigraha (sense-restraint) through japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya), along with simple Shaiva disciplines like vibhuti (Tripundra) and meditation on Shiva as the inner Yogi.