Shloka 10

अनरण्य-वंशवर्णनम् तथा पिप्पलादस्य कामोत्पत्तिः

Genealogy of King Anaraṇya and Pippalāda’s arousal of desire

Devanagari script

दृष्ट्वा तं मुनिशार्दूलः सकामः संबभूव सः । तपत्स्वदत्तचित्तश्चाचिंतयद्दारसंग्रहम्

Transliteration

dṛṣṭvā taṃ muniśārdūlaḥ sakāmaḥ saṃbabhūva saḥ | tapatsvadattacittaścāciṃtayaddārasaṃgraham

Translation

اسے دیکھ کر وہ مُنیوں کا شیر خواہش سے بےقرار ہو گیا۔ تپسیا میں دل لگائے ہونے کے باوجود وہ نکاح و زوجہ اختیار کرنے کا خیال کرنے لگا۔

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dṛś (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (gerund/absolutive)

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मुनिशार्दूलः: tiger among sages
• मुनिशार्दूलः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: muni-śārdūla (प्रातिपदिक); muni (प्रातिपदिक) + śārdūla (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘मुनीनां शार्दूलः’ (श्रेष्ठ-मुनिः)

• सकामः: desirous; lustful
• सकामः: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: sa-kāma (प्रातिपदिक); sa (उपपद) + kāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मुनिशार्दूलः) — ‘कामयुक्तः’

• संबभूव: became
• संबभूव: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: sam-bhū (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘सम्’ उपसर्ग

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तपः: in austerities
• तपः: Adhikaraṇa (अधिकरण/Location/Context)
• Type: Noun
• Root: tapas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (तपःसु इत्यर्थे; पदे ‘तपः’ इति रूपं)

• सु: well, firmly
• सु: Sambandha (सम्बन्ध/Modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: su (अव्यय/उपसर्गवत्)
• Form: उपसर्ग/निपात (intensifier)

• दत्तचित्तः: with mind fixed (given)
• दत्तचित्तः: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: datta-citta (प्रातिपदिक); datta (कृदन्त-प्रातिपदिक, √dā) + citta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः) — ‘दत्तं चित्तं यस्य’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अचिन्तयत्: thought, contemplated
• अचिन्तयत्: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: cint (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘a’ आगम (augment)

• दारसंग्रहम्: acquiring a wife; marriage
• दारसंग्रहम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: dāra-saṃgraha (प्रातिपदिक); dāra (प्रातिपदिक) + saṃgraha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘दाराणां संग्रहम्’

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Āghoramūrti

Characters & Entities

• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights how latent kāma can arise even in an ascetic, showing the need for discernment (viveka) and Shiva-centered vairāgya so tapas becomes a means to inner purification rather than being diverted by desire.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse contrasts mind’s outward pull with the steadiness gained by Saguna Shiva worship—Linga-upāsanā and Panchākṣarī japa are presented in the Shiva Purana as supports to stabilize the mind and sublimate desire into devotion.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is Panchākṣarī mantra-japa (Om Namaḥ Śivāya) with Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrākṣa as aids for self-restraint, redirecting the mind from kāma toward Śiva-bhakti.