Shloka 5

सत्यप्रतिज्ञा-तपःसंवादः

Pārvatī’s Vow of Truth and the Dialogue on Her Tapas

Devanagari script

ब्राह्मण उवाच । एतावत्कालपर्य्यन्तम्ममेच्छा महती ह्यभूत् । किं वस्तु कांक्षती देवी कुरुते सुमहत्तपः

Transliteration

brāhmaṇa uvāca | etāvatkālaparyyantammamecchā mahatī hyabhūt | kiṃ vastu kāṃkṣatī devī kurute sumahattapaḥ

Translation

برہمن نے کہا: اب تک میرے دل میں ایک بڑی خواہش پیدا ہوئی ہے۔ دیوی کس شے کی آرزو رکھتی ہیں کہ وہ اتنی عظیم تپسیا کر رہی ہیں؟

Word by Word

• ब्राह्मणः: the brāhmaṇa
• ब्राह्मणः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• एतावत्-काल-पर्यन्तम्: up to this time; so long
• एतावत्-काल-पर्यन्तम्: Adhikarana (अधिकरण/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: एतावत् (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक) + पर्यन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः; कालपरिमाणवाचक अव्यय (up to this time)

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• इच्छा: desire
• इच्छा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: इच्छा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महतī: great
• महतī: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying इच्छा)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु/बलार्थक

• अभूत्: was; arose
• अभूत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Imperfective past), प्रथमपुरुष, एकवचन

• किम्: what?
• किम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• वस्तु: thing; object
• वस्तु: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वस्तु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अत्र प्रश्नार्थे द्वितीया)

• काङ्क्षती: desires
• काङ्क्षती: Kriyā (क्रिया/participial predicate)
• Type: Verb
• Root: काङ्क्ष् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present participle, Parasmaipada), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘desiring’

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कुरुते: does; performs
• कुरुते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सु-महत्-तपः: very great austerity
• सु-महत्-तपः: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + महत् (प्रातिपदिक) + तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (सुमहत् तपः = very great austerity)

Speaker

Brāhmaṇa

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

Characters & Entities

• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights the inner awakening of inquiry: seeing the Goddess’s severe tapas prompts a seeker to ask about the true aim of austerity—divine union and Shiva’s grace rather than worldly gain.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Parvati’s tapas is directed toward attaining Shiva (Saguna Pati) through disciplined devotion; in practice, this is mirrored by steadfast Linga-upāsanā where longing (kāṅkṣā) is purified into single-pointed bhakti.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The takeaway is committed tapas with focused intention—such as a Shiva-vrata with japa of the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and simple, regulated worship—performed with perseverance and purity.