Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 70

गिरिजातपः-परीक्षा तथा सप्तर्षि-आह्वानम्

Girijā’s Austerity-Test and the Summoning of the Seven Sages

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तान्प्रणम्याशु मुनीन्सा पर्वतात्मजा । विरराम शिवं स्मृत्वा निर्विकारेण चेतसा

Transliteration

brahmovāca | ityuktvā tānpraṇamyāśu munīnsā parvatātmajā | virarāma śivaṃ smṛtvā nirvikāreṇa cetasā

Translation

برہما نے کہا—یوں کہہ کر کوہ زاد دیوی نے فوراً اُن رشیوں کو پرنام کیا۔ بے اضطراب دل سے شِو کا سمرن کرکے وہ خاموش ہو گئی اور سکون سے قائم رہی۔

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: कर्ता (Kartā/subject)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (उवाच-कर्तृ)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण-समाप्ति/quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: पूर्वकाल (prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा → उक्त्वा (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त्वा, absolutive/gerund), पूर्वक्रिया

• तान्: them
• तान्: कर्म (Karma/object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• प्रणम्य: having bowed to
• प्रणम्य: पूर्वकाल (prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + नम् (धातु) + ल्यप् → प्रणम्य (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (ल्यप्/gerund), पूर्वक्रिया

• आशु: quickly
• आशु: प्रकार (manner)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb: शीघ्र)

• मुनीन्: sages
• मुनीन्: कर्म (Karma/object; of ‘प्रणम्य’)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• सा: she
• सा: कर्ता (Kartā/subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पर्वत-आत्मजा: daughter of the mountain
• पर्वत-आत्मजा: कर्ता (Kartā/subject apposition)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + आत्मजा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पर्वतस्य आत्मजा), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ के विशेष्य-रूपेण

• विरराम: ceased, desisted
• विरराम: क्रिया (Kriyā/verb)
• Type: Verb
• Root: वि + रम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: कर्म (Karma/object; of ‘स्मृत्वा’)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्मृत्वा: having remembered
• स्मृत्वा: पूर्वकाल (prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: स्मृ (धातु) + क्त्वा → स्मृत्वा (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त्वा/gerund), पूर्वक्रिया

• निर्विकारेण: with unperturbed
• निर्विकारेण: करण (Karaṇa/manner)
• Type: Adjective
• Root: निर्विकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘चेतसा’ विशेषण (instrumental of manner)

• चेतसा: mind
• चेतसा: करण (Karaṇa/instrument; mental state)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Speaker

Brahma

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Jyotirlinga Context

Significance: Highlights smaraṇa/dhyāna of Śiva with nirvikāra-citta as the inner ‘tīrtha’; pilgrimage is interiorized as composure and recollection of Pati.

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

Characters & Entities

• Brahma
• Parvati
• Shiva
• Sages

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights the Shaiva ideal of nirvikāra-citta—steady, unshaken inner composure—where devotion culminates in silent remembrance of Śiva, expressing humility (bowing to sages) and inward absorption (smṛti/dhyāna).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though the Liṅga is not named here, the verse models Saguna Śiva-upāsanā through personal remembrance of Śiva; such inward recollection supports external worship (liṅga-pūjā) by making the mind calm and one-pointed.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A simple practice is mental japa and dhyāna: after prayerful actions, sit quietly and remember Śiva with an undisturbed mind—optionally supported by pañcākṣarī japa (“Om Namaḥ Śivāya”) to stabilize attention.