Shloka 42

Devanagari script

उक्तैव स च धर्मात्मा सुधर्मा शैवसत्तमः । यथायोग्यं चकाराशु धर्मसंग्रहमात्मनः

Transliteration

uktaiva sa ca dharmātmā sudharmā śaivasattamaḥ | yathāyogyaṃ cakārāśu dharmasaṃgrahamātmanaḥ

Translation

یوں ہدایت پا کر وہ دھرماتما سُدھرمٰا—شیو بھکتوں میں افضل—نے اپنی استطاعت کے مطابق فوراً اپنے لیے دھرم کا منظم مجموعہ تیار کر لیا۔

Word by Word

• उक्ता: said/spoken
• उक्ता: सम्बन्ध (Predicative/elliptic)
• Type: Adjective
• Root: उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वच्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); (अत्र) वाक्य-शेषे ‘उक्ता एव’ = ‘so it was said’ (elliptic)

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: कर्ता-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः: धर्मः आत्मा यस्य सः (बहुव्रीहि)

• सुधर्मा: Sudharmā (proper name)
• सुधर्मा: कर्ता-समानााधिकरण (Apposition)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः: सुः धर्मः यस्य/सु-धर्मः (कर्मधारय/नाम)

• शैवसत्तमः: the best among Śaivas
• शैवसत्तमः: कर्ता-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
• Type: Noun
• Root: शैव (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः: शैवानां सत्तमः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• यथा-योग्यम्: as appropriate
• यथा-योग्यम्: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + योग्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverbial): यथायोग्यम् = as is proper

• चकार: did/performed
• चकार: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• आशु: quickly
• आशु: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• धर्मसंग्रहम्: compilation/collection of dharma
• धर्मसंग्रहम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + संग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मपद; समासः: धर्मस्य संग्रहः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• आत्मनः: of himself/for himself
• आत्मनः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (possessor)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Paśupatinātha

Mantra Metadata

Type: stotra

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights the Shaiva principle that true devotion matures into disciplined living: a devotee promptly arranges life according to dharma, making oneself fit for Śiva’s grace (anugraha) and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga/Saguna-Śiva worship is not merely ritual; it is supported by dharmic order—purity, right conduct, and regulated practice—so the devotee’s worship becomes steady and fruitful.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The verse implies adopting a structured Shaiva regimen—daily Śiva-pūjā with mantra-japa (especially the Panchākṣarī “Om Namaḥ Śivāya”), along with conduct aligned to dharma—done promptly and appropriately to one’s capacity.