Shloka 42

शिवध्यानपूजनवर्णनम्

Description of Śiva Meditation and Worship

Devanagari script

ब्रह्मरन्धांतमुच्चार्य ध्यायेदोंकारगोचरम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं देवं निष्कलमक्षरम्

Transliteration

brahmarandhāṃtamuccārya dhyāyedoṃkāragocaram | śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ devaṃ niṣkalamakṣaram

Translation

برہمرندھر تک اس ناد کو ادا کر کے، اومکار سے گم्य پروردگار کا دھیان کرے—جو خالص بلور کی مانند روشن، الٰہی، بےجزو اور اَکشَر (لازوال) حقیقت ہے۔

Word by Word

• ब्रह्म-रन्ध्रान्तम्: the region at the brahma-randhra
• ब्रह्म-रन्ध्रान्तम्: कर्म (Karma/Object/Goal)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + रन्ध्र (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('end/region of the brahma-randhra'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• उच्चार्य: having pronounced
• उच्चार्य: पूर्वकाल (Pūrvakāla)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + चर् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), 'having uttered/pronounced'

• ध्यायेत्: one should meditate
• ध्यायेत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ओंकार-गोचरम्: accessible/pertaining to Oṃkāra
• ओंकार-गोचरम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ओंकार (प्रातिपदिक) + गोचर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष ('within the range/object of Oṃkāra'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; देवं इत्यस्य विशेषणम्

• शुद्ध-स्फटिक-संकाशम्: like pure crystal
• शुद्ध-स्फटिक-संकाशम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक) + स्फटिक (प्रातिपदिक) + संकाश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (descriptive: 'having the appearance of pure crystal'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; देवं इत्यस्य विशेषणम्

• देवम्: the deity
• देवम्: कर्म (Karma/Object of meditation)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• निष्कलम्: partless; without divisions
• निष्कलम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निष्कल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; देवं इत्यस्य विशेषणम्

• अक्षरम्: imperishable
• अक्षरम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; देवं इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Suta Goswami (narrating Shiva’s yogic teaching within Kailasa discourse)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Mantra Metadata

Mantra: ॐ (oṃkāra)

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Om (Omkara)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches nirguṇa (niṣkala) Śiva-dhyāna through Oṃ: the yogin internalizes the mantra, lifts awareness to the brahmarandhra, and contemplates the imperishable, partless Lord as pure, crystal-like consciousness—aiming at liberation (mokṣa).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

While Liṅga and saguna worship give a concrete support for devotion and concentration, this verse points to the niṣkala reality signified by the Liṅga—Śiva beyond form—approached here through Oṃ as the subtle support (ālambana) for meditation.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A yogic japa-dhyāna: intone Oṃ inwardly, guide the current of awareness upward to the brahmarandhra, and meditate on Śiva as niṣkala-akṣara (partless, imperishable). This is a mantra-based meditation rather than an external rite.