Rig Veda 5.42.12: Mandala 5, Sukta 42, Mantra 12

Sukta 5.42

Rishi: Atri (Ātreya tradition) — traditional attribution for RV 5.42

Devata: Sarasvatī; river-goddesses/patnīs; Bṛhaddivā; Rākā

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

दमूनसो अपसो ये सुहस्ता वृष्णः पत्नीर्नद्यो विभ्वतष्टाः । सरस्वती बृहद्दिवोत राका दशस्यन्तीर्वरिवस्यन्तु शुभ्राः ॥

Transliteration

damū́naso apáso yé suhástā vṛ́ṣṇaḥ pátnīr nádyo vibhvatáṣṭāḥ | sárasvatī bṛhaddívota rākā́ daśasyántīr varivasyantu śubhrā́ḥ ||

Translation

May the house-lords, the active powers with good hands— the rivers, consorts of the mighty—well-fashioned, bring us widening. Sarasvatī, and Bṛhaddivā, and also Rākā, the bright goddesses who serve and cherish, may they grant us spaciousness and right felicity.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दमूनसः: the house-dwelling (ones), domestic (deities)
• दमूनसः: Kartā (समूह-कर्तृ)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: दमूनस् (प्रातिपदिक; दम्/दम् ‘गृह’ + ऊनस् ‘निवास’ इति बहुव्रीहिः) अथवा ‘गृहस्थ/गृहवासी’ अर्थे स्थिर-प्रातिपदिकम्

• अपसः: works, deeds, ritual acts
• अपसः: Kartā (दमूनसः इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः) अथवा विशेष्य-रूपेण
• Type: Noun
• Root: अपस् (प्रातिपदिक) ‘कर्म/कार्य/कृत्य’

• ये: who
• ये: Kartā (सम्बन्ध-प्रदर्शकः; ‘ये …’ = ‘who …’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सुहस्ताः: having good hands; skilful
• सुहस्ताः: Kartā (ये इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु-हस्त (प्रातिपदिक; उपसर्ग ‘सु’ + हस्त)

• वृष्णः: of the mighty one (Vr̥ṣan)
• वृष्णः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः) — ‘of the mighty one’
• Type: Noun
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक) ‘वृषभ/वीर/बलवान्’

• पत्नीः: wives
• पत्नीः: Karma (विभ्वतष्टाः इत्यस्य कर्म; ‘fashioned/formed the wives’)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)

• नद्यः: rivers
• नद्यः: Kartā (विभ्वतष्टाः इत्यस्य कर्तृ; ‘the rivers fashioned…’)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)

• विभ्वतष्टाः: widely/skillfully fashioned (formed)
• विभ्वतष्टाः: Kartā-विशेषणम् (कर्तृ-विशेषणरूपेण क्रियाविशेषणम्)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √तक्ष् (तक्षति) ‘to fashion, form’ + वि- (उपसर्ग); कृत्: तष्ट (भूतकृदन्त) + विभ्वत् (वैदिक-विशेषण ‘व्यापक/महान्’)

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Kartā (वरिवस्यन्तु इत्यस्य कर्तृ-समूहस्य अङ्गम्)
• Type: Noun (proper)
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक; नदी-देवी)

• बृहद्दिवः: of the great heaven; great-skyed
• बृहद्दिवः: Kartā-विशेषणम्
• Type: Adjective (epithet)
• Root: बृहद्-दिव् (समास; बृहद् ‘great’ + दिव् ‘sky/day’)

• उत: and, also
• उत: — (समुच्चय/अन्वय-निपातः)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• राका: Rākā (goddess of fullness/prosperity)
• राका: Kartā (वरिवस्यन्तु इत्यस्य कर्तृ-समूहस्य अङ्गम्)
• Type: Noun (proper)
• Root: राका (प्रातिपदिक; देवी—पूर्णिमा/समृद्धि)

• दशस्यन्तीः: showing favour; being gracious
• दशस्यन्तीः: Karma-विशेषणम् (याः … वरिवस्यन्तु—ताः ‘favouring’)
• Type: Participle (present active)
• Root: √दशस्/दशस्य (वैदिक धातु) ‘to show favour, to be gracious’ (इच्छार्थ/सेवार्थ) ; शतृ-प्रत्ययः

• वरिवस्यन्तु: may they favour / grant aid
• वरिवस्यन्तु: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वरिवस् (वैदिक) ‘to give room/aid, to favour, to grant protection’

• शुभ्राः: the bright/pure (goddesses)
• शुभ्राः: Kartā (वरिवस्यन्तु इत्यस्य कर्तृ)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: शुभ्र (प्रातिपदिक) ‘bright, pure’